Đẩy nhanh đầu tư để tránh nguy cơ thiếu điện

Theo phân tích của TS Nguyễn Mạnh Cường - Phòng Phát triển Hệ thống điện, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, mặc dù Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh được thiết kế để đáp ứng tốt yêu cầu cung cấp điện cho kịch bản phụ tải tăng trưởng cao (tăng 12,4%/năm trong giai đoạn 2026-2030), nhưng thực tế triển khai lại đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tiến độ đầu tư các dự án hiện nay khá chậm, dẫn đến dự báo đến năm 2030, công suất các nguồn điện nền có thể chỉ đạt khoảng 91 GW. Con số này về cơ bản chỉ đủ để đáp ứng phương án phụ tải thấp (tăng 8,4%/năm).

Song song với thách thức về nguồn điện, hạ tầng lưới truyền tải cũng đang chịu áp lực nặng nề. Giai đoạn đến năm 2030, hệ thống điện cần xem xét xây mới hàng loạt các đường dây truyền tải huyết mạch như các tuyến 500kV Điện Biên – Lai Châu – Than Uyên – Yên Bái – Thái Nguyên dài 395 km; tuyến 500kV Dung Quất – Bình Định – Krong Búk – Tây Ninh 1 dài 737 km, tuyến 500kV Ninh Sơn – Chơn Thành dài 274 km, tuyến 500 kV Bạc Liêu – Thốt Nốt – Đức Hòa dài 265 km, 500kV Vũng Ánh – Hòa Bình 2 dài 380 km, 500kV Sơn La 1 – Sơn Tây – Đan Phượng dài 170 km và hệ thống truyền tải điện áp cao (HVDC) một chiều nối từ Trung Trung Bộ vào Bắc Bộ với chiều dài lên tới 600 - 1.000 km. Khối lượng công việc đồ sộ này đòi hỏi phải huy động một nguồn lực vô cùng lớn về cả vốn đầu tư lẫn nhân lực.

Để tháo gỡ những khó khăn trên và đảm bảo cung cấp điện an toàn, liên tục, TS Nguyễn Mạnh Cường đã kiến nghị thực hiện đồng bộ 6 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, chuyển dịch biểu đồ phụ tải thông qua cơ chế giá điện. Cần có các cơ chế, chính sách đặc biệt về giá điện để khuyến khích người sử dụng dịch chuyển nhu cầu từ giờ cao điểm tối sang giờ cao điểm trưa. Giải pháp này cần chú trọng áp dụng cho các tệp khách hàng có mức tiêu thụ lớn như phụ tải công nghiệp, các trạm sạc xe điện và các nhà máy nước.

 

Thứ hai, bứt phá với điện mặt trời mái nhà và lưu trữ. Chính phủ cần có chính sách khuyến khích phát triển mạnh mẽ điện mặt trời mái nhà đi kèm với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS). Mô hình này đặc biệt phù hợp để áp dụng cho quy mô hộ gia đình và tại các khu công nghiệp, giúp các cơ sở này tự chủ một phần năng lượng.

Thứ ba, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho năng lượng tái tạo. Các địa phương cần được tạo cơ chế thuận lợi, rõ ràng để thu hút và phát triển các dự án điện mặt trời tập trung cũng như điện gió, nhằm tận dụng tối đa tiềm năng năng lượng sạch.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển hệ thống lưu trữ điện năng. Việc phát triển các hệ thống lưu trữ như BESS hay thủy điện tích năng là vô cùng cấp thiết, giúp "san phẳng" biểu đồ phát nguồn năng lượng tái tạo vốn rất biến động, đặc biệt là điện mặt trời, qua đó giảm tải áp lực trực tiếp lên hạ tầng lưới điện truyền tải.

 

Thứ năm, tăng cường các nguồn điện linh hoạt. Để hỗ trợ các nguồn chạy lưng và phủ đỉnh, yêu cầu bắt buộc là phải đảm bảo đúng tiến độ xây dựng 8,8 GW nguồn điện khí LNG và 3 GW nguồn nhiệt điện linh hoạt (ICE). Đây là các nguồn điện linh hoạt quan trọng giúp duy trì sự ổn định của toàn hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao.

Thứ sáu, phân bổ không gian chiến lược cho các trung tâm dữ liệu. Đối với các phụ tải tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ như trung tâm dữ liệu, nên ưu tiên quy hoạch và đặt tại khu vực miền Trung hoặc miền Nam. Đây là những vùng có vị trí gần với các khu vực có tiềm năng năng lượng tái tạo cao, giúp tối ưu hóa việc truyền tải và tiêu thụ điện tại chỗ.