Doanh nghiệp không thể chờ có đơn hàng mới tìm thị trường

Rào cản khi tìm thị trường mới

Tại tọa đàm “Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu”, bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, điểm nghẽn lớn nhất khi mở rộng thị trường không hẳn nằm ở sản phẩm mà là thiếu thông tin, thiếu nguồn lực để tiếp cận thị trường và thiếu mạng lưới đối tác tin cậy.

Theo bà Hương, việc thiếu thông tin có thể được hỗ trợ thông qua các hiệp hội, cơ quan xúc tiến thương mại và các cơ quan Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Doanh nghiệp cần được cung cấp thông tin về thị trường, đồng thời hỗ trợ xác thực đối tác để giảm rủi ro khi tìm kiếm khách hàng mới.

Đối với ngành điện tử, yêu cầu này càng rõ nét khi doanh nghiệp đã hội nhập sâu vào các chuỗi cung ứng và đang phụ thuộc vào nhiều thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Bà Hương cho rằng, mỗi khi chính sách thương mại hay thuế quan biến động, doanh nghiệp không thể chờ đến thời điểm phát sinh khó khăn mới bắt đầu tìm kiếm thị trường thay thế. Việc chuyển hướng cần được chuẩn bị từ trước và đòi hỏi thời gian để củng cố lại chuỗi cung ứng.

“Chuyển hướng thị trường không có nghĩa là doanh nghiệp hôm nay đang bán hàng sang Mỹ thì ngày mai có thể bán ngay đi Canada hay Mexico”, bà Hương nói, đồng thời lưu ý mỗi quốc gia có những yêu cầu riêng về tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu mua hàng và điều kiện cung cấp hàng hóa.

Những khó khăn lớn doanh nghiệp thường gặp gồm thông tin thị trường, xác thực đối tác, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và khả năng xây dựng chuỗi cung ứng phù hợp.

Do đó, doanh nghiệp không thể áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ thị trường CPTPP. Thay vào đó, cần chủ động tìm hiểu khách hàng, xây dựng thị trường và thiết kế năng lực sản xuất phù hợp với từng thị trường.

“Không phải khi có đơn hàng thì doanh nghiệp mới bắt đầu sản xuất, mà doanh nghiệp phải chủ động xây dựng thị trường, chủ động tìm hiểu khách hàng và chủ động thiết kế năng lực sản xuất sao cho phù hợp với các thị trường khác nhau”, bà Hương nhấn mạnh.

Từ góc độ hiệp hội ngành hàng, bà Hương cho rằng vai trò kết nối cần được đẩy mạnh hơn, không chỉ dừng ở việc tuyên truyền về CPTPP mà phải đưa doanh nghiệp Việt Nam đến với doanh nghiệp tại các thị trường thành viên và ngược lại.

Mục tiêu cuối cùng của kết nối không chỉ là gặp gỡ doanh nghiệp, mà phải đi đến kết nối sản phẩm, đối tác, đơn hàng và chuỗi cung ứng.

CPTPP không chỉ là thị trường bán hàng

Theo ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách nhìn về CPTPP. Hiệp định không chỉ tạo ra thị trường tiêu thụ mà còn có thể trở thành nguồn cung nguyên liệu và giúp doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Trước đây, doanh nghiệp Việt Nam có thể nhập nguyên liệu từ bên ngoài khối, sản xuất trong nước rồi xuất khẩu. Với CPTPP, doanh nghiệp có thêm lựa chọn nhập nguyên liệu từ một thành viên của hiệp định, sản xuất tại Việt Nam và xuất khẩu sang các nước CPTPP hoặc những thị trường khác.

Đây là cách tiếp cận mà doanh nghiệp cần thay đổi để tận dụng đầy đủ hơn các lợi thế của CPTPP, thay vì chỉ coi đây là thị trường để bán hàng.

Dư địa thị trường cũng còn lớn. Tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP, không bao gồm Việt Nam, trong năm 2025 vào khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang các nước này đạt hơn 70 tỷ USD. Điều này cho thấy thị phần hàng Việt Nam tại khu vực còn ở mức thấp và dư địa khai thác vẫn đáng kể.

Năm 2025, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với năm 2024. Đặc biệt, xuất khẩu sang Canada, Mexico và Peru - những thị trường Việt Nam chưa có FTA trước CPTPP - tiếp tục tăng trưởng tích cực.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Trang - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, lợi thế thuế quan chỉ là một phần của câu chuyện. Để biến ưu đãi CPTPP thành đơn hàng, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, quy định nhập khẩu và các yêu cầu cụ thể của nhà mua hàng.

Với Mexico, doanh nghiệp Việt Nam không nên chỉ nhìn đây là thị trường hơn 130 triệu dân mà cần xem xét vai trò kết nối giữa Bắc Mỹ và khu vực Mỹ Latinh. Nhu cầu của Mexico không chỉ nằm ở hàng tiêu dùng mà còn bao gồm nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ các chuỗi sản xuất gắn với khu vực Bắc Mỹ.

Từ thực tế hoạt động của Thương vụ, bà Trang chia sẻ, các nhà nhập khẩu Mexico đưa ra nhu cầu khá cụ thể, từ máy móc nông nghiệp, đồ gỗ, nguyên phụ liệu đến hàng tiêu dùng. Họ quan tâm trực tiếp đến quy cách sản phẩm, năng lực cung ứng, giá và điều kiện giao hàng.

Vì vậy, thay vì tiếp cận theo cách chung chung rằng Mexico là thị trường tiềm năng, doanh nghiệp cần xác định từng sản phẩm đang có nhu cầu ở đâu, Mexico đang nhập khẩu từ những nguồn nào, phân khúc nào phù hợp, mức thuế và yêu cầu nhập khẩu ra sao, nhà nhập khẩu nào phù hợp và hàng Việt Nam có lợi thế gì.

“Câu hỏi doanh nghiệp cần đặt ra không chỉ là CPTPP giúp chúng ta giảm được bao nhiêu phần trăm thuế, mà quan trọng hơn là chúng ta có gì để đáp ứng nhà mua hàng, đáp ứng yêu cầu của thị trường khi tham gia vào một thị trường mới hay không?. Khi doanh nghiệp trả lời được câu hỏi về năng lực đáp ứng thị trường, lợi thế từ CPTPP mới có thể chuyển thành năng lực cạnh tranh và thị phần thực tế”, bà Trang nói.

Ở một góc độ khác, bà Hương cho rằng doanh nghiệp nhỏ cũng không nhất thiết phải tự mình xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh. CPTPP có thể mở ra cơ hội để doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn với vai trò nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc đảm nhận một công đoạn sản xuất...