Khoa học, công nghệ tạo động lực đưa Việt Nam thành quốc gia biển mạnh

Thành tựu mang dấu ấn khoa học, công nghệ

Năm 2025 ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành thủy sản Việt Nam khi khẳng định vị thế là ngành kinh tế mũi nhọn.

Tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 9,94 triệu tấn, trong đó nuôi trồng thủy sản chiếm tỷ trọng áp đảo với 61%. Kim ngạch xuất khẩu đạt con số ấn tượng 11,2 tỷ USD, đứng Top 3 toàn cầu.

Riêng lĩnh vực nuôi biển đạt quy mô 9,8 triệu m³ lồng nuôi với sản lượng thương phẩm đạt 860.000 tấn.

Đáng chú ý, khoa học, công nghệ đóng góp tới khoảng 30% vào kết quả chung của toàn ngành. Thành tựu nghiên cứu ứng dụng đã được lượng hóa cụ thể với 48 quy trình công nghệ mới được chuyển giao cùng 50 quy chuẩn, tiêu chuẩn Việt Nam (QC/TCVN) được ban hành, giúp chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, theo đại diện của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành nuôi biển Việt Nam vẫn đang đối mặt với những thách thức nội tại, cần tập trung tháo gỡ.

Đó là việc chưa tạo được sự đồng bộ trong chuỗi giá trị, từ cung ứng vật tư, thiết bị lồng nuôi, tổ chức sản xuất cho đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đó là tình trạng thiếu chủ động về nguồn con giống chất lượng cao, thức ăn dinh dưỡng và các dịch vụ, công nghệ phụ trợ.

Đó là những rủi ro do thiên tai gây ra bởi sự thiếu hụt các công nghệ lồng bè có khả năng chống chịu sóng gió lớn trong môi trường biển mở, nhất là khi sản xuất với quy mô lớn.

Cuối cùng là hạn chế trong kiểm soát dịch bệnh và quan trắc chất lượng môi trường tại các vùng nuôi biển mở.

KHCN, ĐMST và CĐS: Chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành một quốc gia biển mạnh, việc ứng dụng đồng bộ KHCN - ĐMST - CĐS không chỉ dừng lại ở vai trò hỗ trợ mà đã trở thành phương thức phát triển mới, quan trọng. Theo đó, ứng dụng khoa học, công nghệ hướng tới việc tự chủ sản xuất các thiết bị nuôi biển hiện đại. Trong đó có hệ thống lồng nuôi bằng chất liệu nhựa HDPE, lồng bán chìm, lồng khung thép chịu sóng tốt, thích hợp cho vùng biển mở nhằm thay thế dần hệ thống lồng gỗ truyền thống dễ bị tổn thương bởi thiên tai.

Nhờ khoa học, công nghệ, ngành nuôi biển không chỉ chủ động nguồn con giống và thức ăn công nghiệp, mà còn nâng cao khả năng kiểm soát dịch bệnh và quản trị môi trường.

Ngoài ra, việc áp dụng mô hình nuôi đa loài tích hợp (IMTA - Integrated Multi-Trophic Aquaculture) cũng giúp giảm ô nhiễm môi trường khi cắt giảm từ 30% đến 60% hàm lượng Nitơ và Phốt pho dư thừa tại các vùng nuôi.

Cùng với đó, việc số hóa toàn bộ quy trình vận hành nuôi biển được thực hiện thông qua ứng dụng công nghệ IoT tích hợp AI hỗ trợ kiểm soát môi trường nuôi và quản trị thông minh dựa trên dữ liệu.Xây dựng Bản đồ số GIS về khu vực biển và tích hợp cơ sở dữ liệu vùng nuôi hỗ trợ quản lý không gian biển minh bạch, trong khi việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng từ “trang trại biển đến bàn ăn” giúp việc truy xuất nguồn gốc trở nên dễ dàng hơn.

Nhằm tập trung nguồn lực đồng bộ phát triển ngành nuôi biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất Chính phủ xem xét, xây dựng chương trình khoa học, công nghệ hoặc đề án khoa học, công nghệ cấp Quốc gia về nuôi biển. Trong đó, tập trung vào các định hướng trọng điểm gồm chọn tạo giống chất lượng cao; nghiên cứu chế tạo vật liệu/ thiết bị chịu sóng; phát triển công nghệ số quản trị và nghiên cứu công nghệ mới trong dự báo thiên tai. Đồng thời, đề nghị xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào KHCN - ĐMST thông qua chính sách đặt hàng khoa học và cơ chế hợp tác công tư (PPP) hiệu quả.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giờ đây không chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật sản xuất thủy sản thông thường, mà chính là phương thức phát triển mới giúp Việt Nam khai thác bền vững tiềm năng kinh tế biển khổng lồ, nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế và hiện thực hóa vững chắc khát vọng trở thành một quốc gia biển mạnh.