Không chỉ thu hút vốn, phải tạo điều kiện để nhà đầu tư ở lại lâu dài

Ưu tiên dòng vốn tạo giá trị và liên kết

Phát biểu tại hội thảo chuyên đề “Chính sách thuế và đầu tư đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài - Đồng hành, minh bạch, tuân thủ” sáng 28/9 tại Hà Nội, ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) - cho rằng sau gần 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại.

Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đã thay đổi khi cạnh tranh giữa các quốc gia gia tăng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Mục tiêu không chỉ còn là thu hút thêm bao nhiêu vốn hay thêm bao nhiêu dự án, mà quan trọng hơn là làm thế nào để nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính bền vững của dòng vốn và đặc biệt là tạo sự gắn kết, lan tỏa giữa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế có vốn đầu tư trong nước”, ông Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài xác lập cách tiếp cận mới, từ tập trung thu hút đầu tư sang phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng lâu dài, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh.

Một trọng tâm là chuyển mạnh từ quy mô, số lượng sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của đầu tư nước ngoài. Việt Nam ưu tiên các dự án có công nghệ tiên tiến, công nghệ hiện đại, công nghệ lõi, quản trị hiện đại, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, qua đó nâng cao năng lực hấp thụ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Một điểm mới được nhấn mạnh là chính sách ưu đãi đầu tư sẽ gắn nhiều hơn với kết quả và hiệu quả thực tế, như đóng góp về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam.

Quyết định đầu tư của các tập đoàn quốc tế hiện nay không chỉ phụ thuộc vào ưu đãi mà còn phụ thuộc vào chất lượng thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, logistics, dịch vụ hỗ trợ, khả năng kết nối chuỗi cung ứng và tính ổn định, minh bạch, có thể dự báo của môi trường đầu tư.

Do đó, phương thức quản lý nhà nước cũng cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, đồng hành với doanh nghiệp trong toàn bộ vòng đời dự án, từ xúc tiến, lựa chọn đến triển khai, mở rộng và tái đầu tư.

“Nghị quyết 10 đã xác lập một tư duy mới: từ việc chủ yếu thu hút nguồn lực bên ngoài sang phát triển nguồn lực bên trong, để nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế”, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài nói.

Việt Nam không chỉ cần một môi trường để các nhà đầu tư muốn đến, mà phải xây dựng điều kiện để các nhà đầu tư muốn ở lại, mở rộng hoạt động, tăng cường nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và kết nối sâu hơn với doanh nghiệp Việt Nam.

Minh bạch, dự báo được để nhà đầu tư yên tâm

Ở góc độ chính sách thuế, ông Mai Xuân Thành - Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), cho rằng đối với nhà đầu tư, thuế không đơn thuần là một khoản chi phí. Điều quan trọng là chính sách có rõ ràng, nghĩa vụ thuế có thể dự liệu được, cách thức thực hiện có thống nhất và khi phát sinh vấn đề có cơ chế xử lý phù hợp hay không.

Ông Mai Xuân Thành - Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh tính minh bạch, rõ ràng trong chính sách thuế.

Hệ thống chính sách pháp luật thuế đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện; công tác quản lý thuế chuyển mạnh theo hướng hiện đại, quản trị dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro, ứng dụng công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế về thuế.

Đối với doanh nghiệp FDI, hoạt động kinh doanh ngày càng liên quan đến nhiều thị trường và hệ thống pháp luật thuế. Các vấn đề về giao dịch liên kết, hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thỏa thuận song phương, thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế, trao đổi thông tin và minh bạch dữ liệu vì vậy ngày càng gắn với hoạt động quản trị của doanh nghiệp.

“Minh bạch là yêu cầu không chỉ từ phía doanh nghiệp mà cũng từ cả phía cơ quan quản lý thuế”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động quản trị tuân thủ, bảo đảm hồ sơ, dữ liệu và thông tin phản ánh trung thực bản chất hoạt động giao dịch kinh tế, đồng thời trao đổi sớm với cơ quan thuế khi phát sinh vấn đề phức tạp hoặc chưa rõ.

Ở chiều ngược lại, nếu yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và nhất quán thì chính sách, thủ tục và yêu cầu quản lý cũng phải được công khai, hướng dẫn rõ ràng, thực hiện thống nhất và cung cấp thông tin kịp thời.

Ngành thuế đang chuyển phương thức từ kiểm tra, xử phạt sang theo dõi, hỗ trợ và cảnh báo; trường hợp doanh nghiệp không điều chỉnh, không tuân thủ quy định pháp luật mới tiến hành xử phạt.

Từ góc độ quốc tế, bà Rose Eiler, đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam cho rằng tính ổn định, khả năng tiên liệu và dễ dự báo của chính sách là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân doanh nghiệp FDI.

Việc Việt Nam ban hành Thông tư 95/2026/TT-BTC hướng dẫn áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thủ tục thỏa thuận song phương và thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế là bước tiến quan trọng, song việc thực thi hiệu quả mới là yếu tố quyết định.

Theo bà Rose Eiler, Việt Nam cần tiếp tục tham vấn sâu rộng doanh nghiệp FDI để xây dựng các quy định đơn giản, minh bạch, dễ thực thi, nhất là về hoàn thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và chính sách ưu đãi thuế.

Để triển khai Nghị quyết 10, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP ngày 22/9/2026 về kế hoạch hành động, giao 61 nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương. Bộ Tài chính được giao 22 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có 14 nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và 8 nhiệm vụ về phát triển thị trường vốn, thu hút đầu tư gián tiếp nước ngoài.

Ông Tuấn cho biết Cục Đầu tư nước ngoài đang xây dựng bộ chỉ số KPI để theo dõi, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết 10, đồng thời phối hợp hoàn thiện hồ sơ sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư.

“Lấy hiệu quả phát triển, sự phục vụ, kiến tạo là thước đo”, ông Tuấn nói, đồng thời khẳng định Cục Đầu tư nước ngoài sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, tổ chức, hiệp hội và cộng đồng nhà đầu tư để đưa các chính sách mới vào thực tiễn.