Tạo nền tảng hạ tầng vững chắc để bảo vệ chủ quyền AI

Sự bùng nổ của AI và nguy cơ "lâu đài xây trên cát"

Phát biểu tại Diễn đàn cấp cao chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026, ông Đặng Triều Dương - Phó Giám đốc Khối Kinh doanh tại FPT Smart Cloud (FCI), Tập đoàn FPT cho biết, Việt Nam đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI). Theo các dự báo cập nhật đến năm 2026, thị trường AI doanh nghiệp tại Việt Nam có tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) lên tới 31%/năm trong giai đoạn 2026 - 2034. 78% dân số lên mạng sử dụng ít nhất một nền tảng AI trong ba tháng qua, và tốc độ tăng trưởng số lượng doanh nghiệp ứng dụng AI lên tới 39%/năm.

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ này là một thực tế đáng lo ngại: phần lớn các ứng dụng AI hiện nay đang chạy trên hạ tầng không thuộc về Việt Nam. Mô hình AI được huấn luyện trên bộ xử lý đồ họa (GPU) thuê từ các tập đoàn quốc tế, dữ liệu được lưu trữ ngoài lãnh thổ, và quá trình suy luận phụ thuộc vào Giao diện lập trình ứng dụng (API) của các công ty nước ngoài.

Kiến trúc chủ quyền AI vốn là 3 lớp xếp chồng lên nhau: Lớp ứng dụng (Chatbot, Agent), Lớp dữ liệu & mô hình (LLM, dữ liệu huấn luyện...) và Lớp hạ tầng (GPU, Trung tâm dữ liệu, Năng lượng, Mạng). Nếu lớp móng hạ tầng không do Việt Nam làm chủ, thì hai lớp phía trên chẳng khác nào "lâu đài xây trên cát". Hệ lụy của sự lệ thuộc này là rất lớn: chúng ta đối mặt với nguy cơ mất kiểm soát đối với các dữ liệu nhạy cảm (y tế, tài chính, công dân), chịu rủi ro địa chính trị khi có thể bị ngắt truy cập bất cứ lúc nào, thất thoát chi phí ngoại tệ quy mô lớn vì phải trả tiền dịch vụ sử dụng cho các mô hình AI và nghiêm trọng nhất là mất đi chủ quyền tri thức, năng lực AI quốc gia.

Thế giới đã hành động, Việt Nam ở đâu?

“AI không chỉ chạy bằng thuật toán, AI chạy bằng Megawatt”, ông Đặng Triều Dương nhận định.

Nắm bắt được điều này, nhiều quốc gia trong khu vực đã coi hạ tầng AI nội địa là vấn đề an ninh kinh tế thiết yếu.

Theo ông Dương, Singapore đã mở lại việc cấp phép trung tâm dữ liệu (DC) với quy mô 300MW và nhận khoản đầu tư hạ tầng công nghệ kỷ lục 5,5 tỷ USD từ Microsoft vào năm 2026. Malaysia nhanh chóng vươn lên với trung tâm dữ liệu AI chủ quyền đầu tiên (600MW) chạy bằng điện mặt trời và đã nhập khẩu tới 6,45 tỷ USD GPU chỉ trong 4 tháng đầu năm 2025. Năng lực DC của Malaysia hiện nay đã vọt lên 1.500MW. Nhật Bản cũng chủ trì xây dựng AI Factory quốc gia với vốn 740 triệu USD, trong khi Hàn Quốc phát triển K-AI Sovereign Stack với GPU và LLM nội địa do chính phủ điều phối.

Để bắt kịp khu vực và bảo vệ chủ quyền AI, Việt Nam cần chiến lược xây hạ tầng AI song song với sự tham gia của cả ba trụ cột.

Với chính phủ và địa phương, cần ưu tiên hạ tầng nội địa cho các dữ liệu nhạy cảm (như y tế, tài chính, an ninh, dữ liệu công dân). Cần có cơ chế rõ ràng và chính sách mua sắm công ưu tiên sử dụng các giải pháp công nghệ trong nước.

Với doanh nghiệp, cần áp dụng Danh sách kiểm tra chủ quyền AI (AI Sovereignty Checklist). Không phải mọi dữ liệu đều cần đặt máy chủ trong nước, nhưng với các dữ liệu chiến lược như dữ liệu khách hàng hay mô hình lõi, doanh nghiệp bắt buộc phải có lựa chọn lưu trữ trên lãnh thổ Việt Nam.

Với các công ty công nghệ Việt, cần đầu tư đủ sâu vào hệ sinh thái hạ tầng bao gồm hệ thống máy tính, mạng lưới GPU, nền tảng AI, mô hình nền và đội ngũ vận hành. Đây là một "cuộc chơi" cần nguồn vốn lớn và tầm nhìn dài hạn mà một doanh nghiệp đơn lẻ khó có thể làm được, cần một hệ sinh thái cùng đồng hành.

Một minh chứng rõ nét cho nỗ lực này là dự án FPT AI Factory của FPT Smart Cloud, với mức đầu tư 200 triệu USD. Bằng việc hợp tác chiến lược với NVIDIA, nhà máy cung cấp năng lực tính toán với hơn 1.000 GPU thế hệ mới nhất, cùng mô hình đám mây chủ quyền (Sovereign Cloud) nơi dữ liệu được lưu trữ và xử lý 100% trên đất Việt.

“Khát vọng tăng trưởng kinh tế 2 con số của Việt Nam không thể xây dựng hoàn toàn trên nền tảng hạ tầng của người khác”, ông Dương kết luận.

Bước vào kỷ nguyên mới, bài toán chủ quyền AI đã trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết: trí tuệ nhân tạo Made in Vietnam cần phải được "bám rễ" trên một nền tảng đám mây Made in Vietnam.