Để doanh nghiệp không phải 'tự bơi' trong chuyển đổi số

Chia sẻ tại diễn đàn kinh doanh “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” ngày 14/8 tại Hà Nội, ông Nguyễn Hữu Thập - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế số không nằm ở thiết bị hay phần mềm, mà ở cơ chế biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất, công nghệ thành năng suất, sáng kiến thành thị trường và quyết tâm thành kết quả cụ thể.

Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP, trong khi tăng trưởng bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên.

Khoảng cách này, theo ông Thập, không thể được lấp đầy chỉ bằng việc bổ sung phần mềm, ứng dụng hay báo cáo, mà phải bằng năng suất tăng lên trong từng nhà máy, nông trại, cửa hàng và những giá trị mới được tạo ra từ dữ liệu.

“Kinh tế số không phải là một ngành riêng của doanh nghiệp công nghệ; đó phải là phương thức vận hành mới của toàn bộ nền kinh tế”, ông Thập nhấn mạnh.

Từ thực tiễn Tuyên Quang, một tỉnh miền núi, ông Thập cho rằng chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp thu hẹp khoảng cách địa lý và mở rộng cơ hội. Một thủ tục trực tuyến có thể giúp doanh nghiệp giảm một chuyến đi, một ngày chờ; mã truy xuất nguồn gốc có thể đưa nông sản tới thị trường xa hơn; hệ thống quản trị tốt giúp cơ sở sản xuất giảm hao phí, minh bạch dòng tiền và thuận lợi hơn khi tiếp cận tín dụng.

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp đang đối mặt với 3 điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất, nhiều nơi mới chỉ số hóa “lớp vỏ” mà chưa tái thiết quy trình. Hồ sơ nộp trực tuyến vẫn phải bổ sung bản giấy, dữ liệu Nhà nước đã có nhưng doanh nghiệp vẫn phải khai lại. Nếu chỉ đưa quy trình cũ lên môi trường số thì chưa thể coi là cải cách thực chất.

Thứ hai, dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. “Nếu nông nghiệp cần đất, công nghiệp cần điện, thì kinh tế số cần dữ liệu và niềm tin. Dữ liệu không lưu thông thì không sinh giá trị; lưu thông thiếu an toàn thì không tạo được niềm tin”, ông Thập nói.

Thứ ba, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải tự xoay xở giữa nhiều giải pháp công nghệ, chi phí đầu tư, rủi ro an ninh mạng và tình trạng thiếu nhân lực số. Doanh nghiệp không ngại đổi mới, nhưng lo ngại phần mềm không liên thông, quy trình số vẫn song hành với giấy tờ và các dự án không đo được hiệu quả.

Để tháo gỡ các nút thắt, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang đề xuất đưa thể chế đi trước một bước, rà soát các quy định đang cản trở việc thu thập, chia sẻ và khai thác dữ liệu, giao dịch điện tử, AI, điện toán đám mây và các mô hình kinh doanh mới; đồng thời mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang “quản được để phát triển”.

Cùng với đó, dữ liệu cần được coi là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của kinh tế số. Dữ liệu công cần được kết nối, chia sẻ và khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, ông Thập đề nghị xây dựng các trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số, cung cấp tư vấn độc lập, danh mục giải pháp đã được kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ dựa trên kết quả. Việc hỗ trợ cần gắn với đào tạo chủ doanh nghiệp và người lao động, nhất là tại khu vực nông thôn, miền núi.

Ông cũng đề xuất Nhà nước tạo thị trường ban đầu cho đổi mới sáng tạo thông qua đặt hàng, mua sắm công theo kết quả đầu ra, không khóa cứng công nghệ; đồng thời công khai các bài toán lớn của từng ngành, địa phương để doanh nghiệp Việt Nam tham gia giải quyết.

Cuối cùng, cần thay đổi cách đánh giá chuyển đổi số, từ “đã làm bao nhiêu” sang “đã tạo ra giá trị gì”. Mỗi dự án số cần lượng hóa được thời gian, chi phí tiết kiệm, mức tăng năng suất, doanh thu, thị trường cũng như lợi ích đối với người dân và các địa phương còn khó khăn.

“Thành công của kinh tế số không nằm ở số ứng dụng được cài đặt, mà ở chi phí được cắt giảm, thời gian được trả lại cho người dân và doanh nghiệp, cơ hội được mở ra cho những địa phương còn khó khăn”, ông Thập nhấn mạnh.