Cần đưa dữ liệu địa điểm thành hạ tầng chiến lược của kinh tế số

Dữ liệu địa điểm là hạ tầng cốt lõi của kinh tế số

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển rất mạnh mẽ của dữ liệu với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được hình thành.

Tuy nhiên, tại hội thảo “Dữ liệu địa điểm - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam”, ông Nguyễn Hồng Sơn - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia đã thẳng thắn chỉ ra một thực tế rằng việc có nhiều dữ liệu 0 VND không có nghĩa là có nền kinh tế dữ liệu. Giá trị chỉ xuất hiện khi dữ liệu được chuyển hóa, kết nối để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và các giá trị kinh tế mới.

Trong bối cảnh đất nước đang tích cực triển khai Luật Dữ liệu, xây dựng hệ thống hạ tầng dữ liệu quốc gia, chuyên ngành và từng bước hình thành ngành công nghiệp dữ liệu, việc lựa chọn dữ liệu địa điểm làm chủ đề mở đầu cho Chuỗi Đối thoại về Hạ tầng Dữ liệu Chiến lược cho thấy vai trò quan trọng của loại dữ liệu này.

Theo cách tiếp cận truyền thống, địa điểm được sử dụng để xác định một điểm hoặc một khu vực trên bề mặt trái đất. Tuy nhiên, hiện nay, dưới lăng kính của nền kinh tế số, địa điểm có thể gắn với một con người, một thửa đất, một doanh nghiệp, một tài sản hay một công trình xây dựng. Địa điểm chính là giao điểm kết nối sinh động giữa các thực thể và mọi hoạt động kinh tế - xã hội.

Khi dữ liệu địa điểm được chuẩn hóa, định danh và kết nối, nó sẽ trở thành điểm liên kết của vô vàn hoạt động kinh tế số. Lớp dữ liệu này giúp tối ưu hóa vận hành hệ thống logistics và thúc đẩy mạnh mẽ thương mại điện tử; hỗ trợ các cơ quan Nhà nước liên thông hiệu quả dữ liệu dân cư, đất đai, nhà ở và các dịch vụ công. Bên cạnh đó, dữ liệu địa điểm cung cấp thông tin chính xác làm nền tảng để các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hiểu và tương tác trực tiếp với thế giới thực.

Do đó, dữ liệu địa điểm cần phải được nhìn nhận như một hạ tầng dữ liệu chiến lược, một nền tảng vững chắc của nền kinh tế số, bên cạnh các lớp dữ liệu nền tảng cốt yếu khác như dữ liệu dân cư, dữ liệu doanh nghiệp, dữ liệu đất đai hay dữ liệu bản đồ nền.

Bài toán định danh thống nhất dữ liệu

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương - Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia khẳng định, trong kỷ nguyên số, dữ liệu là nguồn lực chiến lược của quốc gia. Song, để nguồn lực này thực sự phát huy giá trị và có thể được chia sẻ và ứng dụng rộng rãi, điều kiện tiên quyết là phải có một hạ tầng dữ liệu đồng bộ, tin cậy và có khả năng liên thông. Việc Quốc hội ban hành Luật Dữ liệu đã mở ra một chương mới, đòi hỏi Việt Nam không chỉ quan tâm đến việc thu thập dữ liệu mà phải tập trung xây dựng các bộ dữ liệu nền, các tiêu chuẩn và cơ chế quản trị chặt chẽ.

Giá trị thực sự của dữ liệu không nằm ở việc thu thập và lưu giữ một cách riêng lẻ. Muốn dữ liệu trở thành động lực phát triển mới, trước hết chúng ta phải làm cho dữ liệu có khả năng "tìm thấy nhau, hiểu được nhau và kết nối được với nhau", trong đó dữ liệu địa điểm chính là điểm khởi đầu then chốt.

Dưới góc nhìn chuyên môn, theo Trung tá Đào Đức Triệu - Giám đốc Trung tâm Sáng tạo, Khai thác dữ liệu thuộc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, có 4 nhóm dữ liệu quan trọng cần tập trung khai thác: dữ liệu về con người, địa điểm, vật phẩm và hành vi. Đối với dữ liệu địa điểm, yêu cầu đầu tiên và quan trọng nhất là phải định danh "cho chuẩn, đúng và thống nhất".

Khi một địa điểm được định danh thống nhất, dữ liệu về con người, đất đai, tài sản hay doanh nghiệp, hoạt động kinh tế mới có cơ sở để đối soát, kết nối và khai thác thông suốt trên các hệ thống khác nhau. Các bài toán thực tế tại Việt Nam hiện nay, từ việc ứng dụng mã định danh thửa đất trong quản lý đất đai, quản lý dữ liệu địa điểm gắn với không gian đô thị cho đến việc truy xuất nguồn gốc và xây dựng bản đồ số, cũng đang đặt ra yêu cầu cấp bách về một phương thức định danh địa điểm thống nhất để dữ liệu giữa các bộ, ngành, lĩnh vực có thể gặp nhau.

Để hiện thực hóa tầm nhìn về một nền kinh tế số hiệu quả, tiến trình xây dựng hạ tầng dữ liệu địa điểm tại Việt Nam cần bám sát 4 yêu cầu cốt lõi là chuẩn hóa, liên thông, cập nhật, khai thác.

Khi dữ liệu địa điểm được xây dựng thành một lớp tham chiếu dùng chung, khả năng kết nối giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ được mở rộng, tạo bệ phóng vững chắc cho cả công tác quản lý vĩ mô của Nhà nước lẫn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.