Đầu tư công nghệ để nâng sức cạnh tranh của nông sản Việt

Theo dự báo của các chuyên gia, giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời kỳ tăng trưởng mạnh của ngành chế biến, đóng gói và bảo quản nông sản, thực phẩm tại Việt Nam. Động lực đến từ nhu cầu của doanh nghiệp chế biến thực phẩm, sự phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và việc mở rộng thị trường xuất khẩu. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đã góp phần đưa nông sản Việt thâm nhập sâu hơn vào những thị trường có tiêu chuẩn cao như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Việc đổi mới công nghệ trong ngành chế biến, đóng gói và bảo quản nông sản, thực phẩm mang lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và người sản xuất.

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, ứng dụng công nghệ chế biến và bảo quản tiên tiến có thể kéo dài thời gian bảo quản nông sản lên gấp 1,5-2 lần so với hiện nay.

Trong khi đó, theo PGS.TS Lê Trung Thiên – Khoa Công nghệ Hóa học và Thực phẩm, Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, việc ứng dụng công nghệ chế biến sâu vào sản xuất xoài sấy dẻo đã giúp giá trị của xoài xuất khẩu sau chế biến cao gấp 2,2 lần so với xuất khẩu trái tươi. Bên cạnh đó, công nghệ tiên tiến còn cho phép doanh nghiệp áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng tối đa các phụ phẩm sau chế biến như vỏ, hạt, bã ép để làm nguyên liệu cho mỹ phẩm, dược phẩm hay phân bón.

Nhận thấy lợi ích của công nghệ chế biến sâu, Chính phủ và các cơ quan chức năng đang nỗ lực tháo gỡ những rào cản về logistics, vùng nguyên liệu, tín dụng, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là khuyến khích doanh nghiệp đầu tư máy móc, công nghệ tiên tiến phục vụ chế biến sâu. Chẳng hạn, tại TP Hồ Chí Minh, Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2026-2030 đã xác định rõ mục tiêu tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu vững mạnh cho hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu.

Muốn thực sự nâng tầm nông sản, doanh nghiệp không thể bằng lòng với việc nâng cấp từng công đoạn đơn lẻ mà phải làm chủ công nghệ xuyên suốt từ khâu chế biến, đóng gói, bảo quản.

PGS.TS Trần Thị Thu Trà - Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh chỉ ra xu hướng quản trị chất lượng hiện đại đòi hỏi một hệ thống đồng bộ. Trong đó, công nghệ chế biến phải giữ được tối đa giá trị dinh dưỡng; bao bì không chỉ để đóng gói mà còn phải hỗ trợ truy xuất nguồn gốc; trong khi công nghệ bảo quản phải dựa trên dữ liệu để kiểm soát vòng đời sản phẩm một cách chính xác. Không có một công nghệ duy nhất nào là hoàn hảo cho mọi loại nông sản, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải lựa chọn các giải pháp công nghệ đặc thù, phù hợp với từng sản phẩm và thị trường mục tiêu.

Để hiện thực hóa các giải pháp công nghệ, các hoạt động xúc tiến thương mại và kết nối giao thương như Triển lãm Quốc tế Vietnam PFA 2026 là cơ hội rất tốt để hàng trăm doanh nghiệp tiếp cận các công nghệ tự động hóa, số hóa và bắt kịp xu hướng toàn cầu về đóng gói, sấy, chiên chân không hay bảo quản hiện đại.

Cùng với đó, sự kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu của các trường đại học, viện nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp sẽ là nền tảng vững chắc để các giải pháp công nghệ được chuyển giao và ứng dụng thành công.