Doanh nghiệp kỳ vọng hình thành chuỗi giá trị dược liệu tại Lai Châu

Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Lai Châu năm 2026 diễn ra ngày 30/6 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đã chia sẻ các đề xuất nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng dược liệu, phát triển ngành công nghiệp dược liệu theo hướng hiện đại, bền vững.

Dư địa lớn từ "kho báu" dược liệu

TS Trần Minh Ngọc - Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cho biết, quy mô thị trường dược liệu toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh. Dự báo đến năm 2026, thị trường này đạt khoảng 271 tỷ USD và có thể tăng lên 515 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép khoảng 8,3%.

Trong khi đó, phát triển ngành dược liệu theo hướng xanh, bền vững, có giá trị gia tăng cao gắn với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.

Lai Châu có nhiều tiềm năng phát triển ngành dược liệu, trong đó có nhiều dược liệu quý hiếm như lan kim tuyến, thất diệp nhất chi hoa, hà thủ ô đỏ, thảo quả, sơn tra... Đặc biệt, Lai Châu là quê hương của Sâm Lai Châu - loài sâm có nguồn gen đặc hữu, mang giá trị kinh tế và y học cao.

"Cùng với Sâm Ngọc Linh, Sâm Lai Châu được xem là quốc bảo của Việt Nam", ông Ngọc nhấn mạnh.

Theo kết quả nghiên cứu của Viện Dược liệu và nhiều nhà khoa học, Sâm Lai Châu có hàm lượng saponin phong phú, giá trị dược liệu và kinh tế tương đương Sâm Ngọc Linh. Điều này cũng được khẳng định trong Quyết định số 611 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển Sâm Việt Nam, khi Sâm Lai Châu được xác định là một trong hai loài sâm trọng điểm được ưu tiên bảo tồn và phát triển.

Xu hướng sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thực phẩm chăm sóc sức khỏe, đồ uống thảo dược, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử đang mở ra cơ hội để sâm Việt Nam, trong đó có Sâm Lai Châu, vươn ra thị trường quốc tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Minh Hải - Chủ tịch Tập đoàn TH cho biết, tập đoàn đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực dược liệu và công nghệ sinh học - lĩnh vực mà Lai Châu đang nắm giữ "kho báu" của quốc gia.

Theo ông Hải, Việt Nam hiện đứng thứ 14 thế giới về đa dạng sinh học, sở hữu hơn 5.000 loài cây thuốc cùng nhiều dược liệu đặc hữu có giá trị cao như Sâm Ngọc Linh, Sâm Lai Châu, Sâm Puxailaileng, tam thất, trà hoa vàng, gấc, nghệ... Bên cạnh đó là nền y học cổ truyền với hàng nghìn năm tri thức bản địa.

Riêng Lai Châu có lợi thế nổi bật với diện tích rừng lớn, hệ sinh thái nguyên sinh và điều kiện khí hậu phù hợp để phát triển các loại dược liệu cận nhiệt đới, ôn đới, đặc biệt là Sâm Lai Châu.

Gỡ điểm nghẽn để hình thành chuỗi giá trị

Bên cạnh những lợi thế, các chuyên gia cho rằng ngành dược liệu của Lai Châu vẫn còn nhiều hạn chế cần sớm được khắc phục.

Theo TS Trần Minh Ngọc, Sâm Lai Châu từng bị khai thác quá mức, buộc phải đưa vào Sách Đỏ để bảo tồn. Thống kê của Viện Dược liệu cho thấy, từ năm 2007 đến năm 2024, số loài dược liệu được đưa vào Sách Đỏ đã tăng từ 834 lên 1.392 loài, cho thấy áp lực rất lớn đối với công tác bảo tồn nguồn gen.

Hiện toàn tỉnh có 23 tổ chức và 217 hộ tham gia trồng sâm với diện tích hơn 140 ha, trong đó khoảng 30 ha được sản xuất trong nhà lưới, nhà màng. Đến nay đã có 112 cơ sở được cấp mã số vùng trồng.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 11% diện tích trồng sâm được chứng nhận Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu. Đặc biệt, khâu chế biến sâu còn rất hạn chế khi phần lớn sản phẩm vẫn được tiêu thụ dưới dạng củ tươi hoặc nguyên liệu thô.

Đây cũng chính là dư địa để các nhà đầu tư tham gia phát triển công nghiệp chế biến, nâng cao giá trị gia tăng cho nguồn gen dược liệu quý của Lai Châu.

"Không phải địa phương nào cũng sở hữu hệ sinh thái đặc hữu và nguồn gen dược liệu quý như Lai Châu. Việc khai thác bền vững nguồn tài nguyên này sẽ tạo nền tảng để phát triển ngành công nghiệp dược liệu hiện đại, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, tạo sinh kế cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh", ông Ngọc nhấn mạnh.

Cũng đưa ra những trăn trở về phát triển ngành dược liệu, Chủ tịch Tập đoàn TH cho biết, thực tế hiện nay vẫn còn tình trạng khai thác cạn kiệt các cây thuốc quý để bán dưới dạng nguyên liệu thô với giá trị thấp, trong khi nhiều loại dược liệu phục vụ sản xuất trong nước vẫn phải nhập khẩu.

Do đó, cần tận dụng những thành tựu của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học để nâng cao giá trị ngành dược liệu, đồng thời chuyển mạnh từ tư duy "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", lấy chăm sóc sức khỏe cộng đồng làm trọng tâm.

Chia sẻ định hướng phát triển, ông Hải cho biết từ năm 2013, Tập đoàn TH đã triển khai mô hình kinh tế dưới tán rừng kết hợp bảo tồn nguồn gen, thu hái tự nhiên có kiểm soát và phát triển vùng trồng hữu cơ quy mô lớn. Đến nay, doanh nghiệp đã tham gia bảo tồn thành công 75 loài dược liệu quý tại Nghệ An và các tỉnh Tây Bắc.

"Dược liệu không chỉ là tài nguyên thiên nhiên mà còn là tài sản sức khỏe của quốc gia. Với những lợi thế về sinh thái, đa dạng sinh học và tri thức bản địa, Lai Châu hoàn toàn có thể trở thành trung tâm dược liệu quan trọng của vùng Tây Bắc và cả nước", Chủ tịch Tập đoàn TH nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Tập đoàn TH mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của tỉnh trong việc xây dựng chuỗi giá trị dược liệu công nghệ sinh học, đồng thời cam kết đồng hành cùng địa phương, người dân và cộng đồng doanh nghiệp phát triển ngành dược liệu theo hướng bền vững.

Về phía cơ quan chuyên môn, TS Trần Minh Ngọc cho biết Viện Dược liệu sẽ đồng hành cùng tỉnh Lai Châu và các nhà đầu tư trong công tác bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, kiểm nghiệm và xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm.

"Hy vọng trong một thập kỷ tới, khi nhắc đến sâm Việt Nam, thế giới sẽ không chỉ biết đến Sâm Ngọc Linh mà còn biết đến Sâm Lai Châu như một thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế", Viện trưởng Viện Dược liệu kỳ vọng.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng trao đổi về tiềm năng ngành năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch của Lai Châu. Qua đó đưa ra nhiều đề xuất và cam kết đồng hành cùng tỉnh trong khai thác hiệu quả tiềm năng, phát triển các chuỗi giá trị bền vững và huy động nguồn lực đầu tư.

Cảm ơn sự quan tâm và niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư vào môi trường đầu tư, ông Lê Minh Ngân - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu khẳng định, thành công của doanh nghiệp chính là thước đo hiệu quả điều hành của chính quyền địa phương.

Vì vậy, tỉnh cam kết tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư theo hướng minh bạch, thông thoáng; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số; thực hiện đầy đủ các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư; ưu tiên phát triển hạ tầng chiến lược; đồng hành, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong suốt quá trình triển khai dự án; đồng thời bảo đảm môi trường đầu tư an toàn, ổn định để nhà đầu tư yên tâm gắn bó lâu dài với Lai Châu.