Đổi mới sáng tạo vì cộng đồng: Thanh niên cần 'bệ đỡ' để đi xa

Đổi mới sáng tạo trở thành xu thế tất yếu

Tọa đàm "Từ ý tưởng đến giải pháp được kiểm chứng - Thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng bền vững" chiều 7/8 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Lệ Quyên - Trưởng ban Hỗ trợ doanh nghiệp, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, các chủ trương về khởi nghiệp sáng tạo đã được Việt Nam xây dựng từ khá sớm. Khoảng năm 2015, các bộ, ngành đã bắt đầu hình thành khái niệm startup, phân biệt đặc điểm của startup với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), cũng như đổi mới sáng tạo với khoa học và công nghệ.

Những định hướng này tiếp tục được hoàn thiện qua Nghị quyết 52 về chủ động tham gia Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Nghị quyết 57 và gần đây là Nghị quyết 86 của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo.

Theo bà Quyên, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp.

"Tất cả doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, đều phải tìm cách ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo để phát triển và tồn tại. Nếu tiếp tục đi theo cách làm truyền thống, doanh nghiệp sẽ dần bị đào thải", bà Quyên nhấn mạnh.

Dẫn nghiên cứu của MIT, Trưởng ban Hỗ trợ doanh nghiệp của NIC cho hay, độ tuổi thành công nhất của các nhà sáng lập thường từ khoảng 45 tuổi trở lên. Thành công đó được xây dựng từ quá trình tích lũy lâu dài về kiến thức, tài chính, các mối quan hệ và kinh nghiệm.

"Tinh thần khởi nghiệp cần được nuôi dưỡng từ khi còn trẻ. Thanh niên có lợi thế về năng lượng, thời gian để học hỏi, chấp nhận sai lầm và hoàn thiện bản thân. Chính quá trình tích lũy này sẽ tạo nền tảng để hình thành những startup thành công trong tương lai", bà Quyên nói.

Hệ sinh thái là "bệ đỡ" cho startup trẻ

Chia sẻ câu chuyện khởi nghiệp từ 10 năm trước của mình, bà Ngô Thùy Anh - Nhà sáng lập Hasu, Lãnh đạo trẻ thuộc Generation 17 - sáng kiến được đồng chủ trì bởi UNDP và Samsung toàn cầu cho rằng, bài học lớn nhất bà rút ra là không nên chờ sản phẩm hoàn thiện mới đưa ra thị trường.

Năm 2017, sau khi tìm hiểu về tình trạng xâm hại trẻ em tại Việt Nam, bà quyết định đưa một giải pháp của chuyên gia hàng đầu thế giới từ Mỹ về Việt Nam và phát triển thành ứng dụng. Tuy nhiên, dự án kéo dài từ 5 tháng lên 8-9 tháng, khiến nguồn lực tài chính gần như cạn kiệt.

"Bài học đầu tiên tôi rút ra là đừng chờ đến khi sản phẩm hoàn thiện mới đưa ra thị trường. Đến lúc đó, tôi không còn đủ nguồn lực để đưa sản phẩm ra thị trường nữa", bà Thuỳ Anh chia sẻ.

Không chỉ vậy, startup đầu tiên của bà cũng phải thay đổi mô hình kinh doanh sau khi nhận ra giả định ban đầu về thị trường là chưa chính xác. Thay vì phát triển game giáo dục, nhóm chuyển sang sản xuất phim hoạt hình vì phụ huynh không khuyến khích trẻ em chơi game.

Đến năm 2020, khi đại dịch COVID-19 bùng phát, bà tiếp tục khởi nghiệp với nền tảng Hasu dành cho người cao tuổi. Khác với lần đầu, nhóm không phát triển sản phẩm ngay mà dành thời gian kiểm chứng nhu cầu thông qua các lớp học trực tuyến thử nghiệm. Chỉ sau vài tháng, cộng đồng đã phát triển lên hàng nghìn người. Khi đó, Hasu biết nhu cầu kết nối của người cao tuổi là có thật.

Theo bà Thùy Anh, việc liên tục lắng nghe phản hồi của người dùng giúp nhóm hoàn thiện sản phẩm đúng hướng. Doanh nghiệp nên ưu tiên phát triển những gì khách hàng thực sự cần, thay vì những gì mình nghĩ là tốt.

Tại sự kiện, các diễn giả cho rằng, để một ý tưởng có thể trở thành sản phẩm, sáng tạo thôi là chưa đủ mà còn cần hệ sinh thái hỗ trợ và nguồn lực đồng hành.

Ông Phạm Tuấn Hiệp - Giám đốc đầu tư BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, trong khoảng 10 năm trở lại đây, cùng với Chương trình quốc gia hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, nhiều trường đại học đã tổ chức các cuộc thi khởi nghiệp, chương trình bootcamp nhằm trang bị kiến thức kinh doanh, phát triển sản phẩm và kết nối sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, ngoài kinh phí nghiên cứu, nhà trường còn huy động cựu sinh viên xây dựng quỹ Proof of Concept để hỗ trợ các nhóm hoàn thiện nguyên mẫu trước khi có MVP (sản phẩm khả dụng tối thiểu).

Theo ông Hiệp, các sản phẩm công nghệ phải trải qua nhiều giai đoạn phát triển nguyên mẫu (prototype) trước khi có thể đưa ra thị trường thử nghiệm. Mỗi cấp độ sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level) sẽ đòi hỏi những hình thức ươm tạo, tài trợ và đồng hành khác nhau.

Ở góc độ hỗ trợ hệ sinh thái, bà Nguyễn Thị Lệ Quyên chia sẻ, NIC đang chuyển từ cách hỗ trợ riêng lẻ sang xây dựng mạng lưới kết nối toàn diện giữa startup với cơ quan quản lý, doanh nghiệp, khách hàng, quỹ đầu tư và chuyên gia.

"Nhiều khi chỉ một cuộc gặp đúng người, đúng thời điểm hay một góp ý nhỏ cũng có thể thay đổi hoàn toàn mô hình kinh doanh hoặc hướng phát triển của sản phẩm", bà Quyên nêu.

Nhiều startup sau khi được NIC kết nối với chuyên gia trong và ngoài nước đã điều chỉnh sản phẩm để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường. Gần đây, một số startup Việt Nam sau chuyến làm việc với đối tác Nhật Bản đã hoàn thiện giải pháp theo dõi sức khỏe người cao tuổi sau khi tiếp cận nhu cầu thực tế của thị trường này.

Trong khi đó, ông Hoàng Thành Vĩnh - Quản lý chương trình về chất thải và kinh tế tuần hoàn, UNDP Việt Nam khuyến nghị các bạn trẻ hãy bắt đầu từ những vấn đề của cộng đồng.

"Hãy nhìn vào các vấn đề về môi trường, biến đổi khí hậu, năng lượng, y tế, giáo dục... Những giải pháp mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng sẽ luôn được đón nhận và có khả năng tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ", ông Vĩnh nhấn mạnh.

Theo các diễn giả, sự kết hợp giữa tinh thần đổi mới sáng tạo, khả năng thấu hiểu nhu cầu xã hội cùng hệ sinh thái hỗ trợ từ Nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế sẽ là nền tảng để thanh niên hiện thực hóa các ý tưởng đổi mới sáng tạo vì cộng đồng bền vững.