Giảm phát thải để nâng tầm nông sản Việt

Thông điệp này được ông Phạm Hoài Trung - Phó Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam (VGA), Chủ tịch HĐTV Công ty Công nghệ Azitech chia sẻ tại hội thảo "Chuyển đổi Xanh, ESG, AI, Kinh tế tuần hoàn và Định lượng phát thải trong Nông - Lâm - Dược - Chăn nuôi - Du lịch sinh thái" do Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam (VGA) tổ chức mới đây.

Muốn giữ thị trường phải giảm phát thải

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với nhiều mặt hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê, thủy sản, hồ tiêu, điều và trái cây. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến dấu chân carbon, sử dụng tài nguyên, bảo vệ rừng và trách nhiệm xã hội. Việt Nam cần một chương trình nông nghiệp phát thải thấp vì nông nghiệp không chỉ là sinh kế của hàng triệu nông dân, mà còn là lợi thế xuất khẩu rất lớn của quốc gia.

"Tương lai của nông nghiệp không chỉ là “trồng nhiều hơn”, mà là trồng thông minh hơn, sạch hơn, minh bạch hơn và có giá trị cao hơn. Nông nghiệp Việt Nam muốn giữ thị trường, tiếp cận tài chính xanh và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế thì phải chuyển từ tư duy “sản xuất để bán” sang tư duy “sản xuất có dữ liệu, có ESG, có truy xuất và có giảm phát thải". Nếu không chuyển đổi kịp thời, nông sản Việt Nam có nguy cơ đối mặt với các rào cản kỹ thuật, chi phí tuân thủ cao và suy giảm sức cạnh tranh", chuyên gia nhấn mạnh.

Ngược lại, nếu triển khai nông nghiệp phát thải thấp, Việt Nam có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường quốc tế, nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho nông dân, bảo vệ đất, nước, đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Giảm phát thải mang lại nhiều lợi ích kinh tế trực tiếp. Các giải pháp như sử dụng năng lượng tái tạo, tối ưu hóa nước tưới, quản lý phân bón hiệu quả, xử lý phụ phẩm nông nghiệp, logistics xanh hay nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp giảm khí nhà kính mà còn giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Những sản phẩm có chứng nhận bền vững, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và dữ liệu phát thải minh bạch thường được thị trường đánh giá cao hơn, từ đó nâng cao giá trị xuất khẩu và khả năng ký kết các hợp đồng dài hạn. Giảm phát thải không chỉ là trách nhiệm môi trường, mà còn là một chiến lược kinh doanh thông minh để gia tăng lợi nhuận một cách bền vững.

"Giảm phát thải không phải là chi phí bắt buộc phải gánh, mà là một khoản đầu tư để doanh nghiệp xanh hơn, chi phí thấp hơn, năng suất cao hơn, giá trị lớn hơn, thị trường rộng hơn và lợi nhuận cao hơn. Đây chính là con đường để nông nghiệp Việt Nam chuyển từ sản xuất nhiều sang sản xuất hiệu quả, minh bạch và có giá trị bền vững hơn", ông Trung nêu.

Doanh nghiệp cần làm gì?

Cho rằng phát thải thấp phải đi trước tín chỉ carbon, ông Trung lưu ý, doanh nghiệp không nên bắt đầu bằng câu hỏi “bán được bao nhiêu tín chỉ carbon?” mà phải bắt đầu bằng câu hỏi: doanh nghiệp đã đo được chưa, đã giảm được chưa và đã chứng minh được chưa?

Tín chỉ carbon không phải là điểm khởi đầu mà là kết quả cuối cùng của quá trình giảm phát thải có thật. Muốn tạo ra tín chỉ carbon chất lượng, doanh nghiệp phải có dữ liệu đáng tin cậy, áp dụng phương pháp luận phù hợp và xây dựng hệ thống MRV (đo lường - báo cáo - thẩm định) minh bạch.

Nếu triển khai theo phong trào, thiếu dữ liệu và thiếu cơ sở khoa học, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro về pháp lý, chi phí, uy tín và khả năng thương mại hóa tín chỉ carbon.

Theo Phó Chủ tịch VGA, để bước vào nông nghiệp phát thải thấp, ESG và tín chỉ carbon, doanh nghiệp và hợp tác xã - hai mắt xích trung tâm của chuỗi giá trị - cần liên kết chặt chẽ để tổ chức dữ liệu, thay đổi thực hành sản xuất và đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Hợp tác xã cần tổ chức vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình sản xuất và hướng dẫn nông dân ghi chép dữ liệu sản xuất. Trong khi đó, doanh nghiệp chế biến phải đầu tư hệ thống quản trị dữ liệu, kiểm kê khí nhà kính, xây dựng báo cáo ESG và kết nối các yêu cầu từ thị trường quốc tế tới vùng nguyên liệu.

Cùng đó, các giải pháp ưu tiên cần tập trung vào những lĩnh vực có khả năng giảm phát thải lớn và dễ đo lường như canh tác phát thải thấp, quản lý phụ phẩm nông nghiệp, sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nước, logistics xanh và phát triển các mô hình hấp thụ carbon như biochar, nông lâm kết hợp hay bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Lộ trình phù hợp nhất đối với doanh nghiệp và hợp tác xã hiện nay gồm ba giai đoạn. Giai đoạn đầu là xây dựng nền tảng dữ liệu, đánh giá hiện trạng phát thải và hình thành vùng nguyên liệu ESG. Giai đoạn tiếp theo là triển khai các giải pháp giảm phát thải, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc và báo cáo ESG. Chỉ khi đã có dữ liệu đầy đủ, kết quả giảm phát thải rõ ràng và hệ thống MRV đáng tin cậy, doanh nghiệp mới nên tiến tới phát triển các dự án tín chỉ carbon.

"Có thể nói, nông nghiệp phát thải thấp, ESG và tín chỉ carbon không phải là ba câu chuyện riêng biệt mà là một lộ trình phát triển thống nhất. Trong đó, nông nghiệp phát thải thấp là nền móng, ESG là hệ thống quản trị, MRV là bằng chứng xác thực, còn tín chỉ carbon là kết quả thương mại hóa giá trị xanh. Đi đúng lộ trình này sẽ giúp nông nghiệp Việt Nam không chỉ giảm phát thải và bảo vệ môi trường, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, tiếp cận tài chính xanh, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu", Phó Chủ tịch VGA nhấn mạnh.