Hàng hoá kẹt cứng tại cảng, Hiệp hội Sữa Việt Nam kiến nghị khẩn

Ngày 30/1, Hiệp hội Sữa Việt Nam có công văn hoả tốc số 18/CV-HHS gửi Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long phản ánh vướng mắc về Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP

Ngày 26/1, Chỉnh phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm. Cùng ngày, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm.

Ngay sau khi hai văn bản trên được ban hành, ngày 30/1, tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA), các thành viên của hiệp hội đã phản ánh nhiều bất cập vướng mắc lớn gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Vướng mắc về thông quan hàng hóa cần tháo gỡ khẩn cấp

VDA cho biết, hiện nay toàn bộ các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bao gồm cả thành phẩm và nguyên liệu dùng để sản xuất, đang kẹt tại cảng, không thể thông quan do việc kiểm tra nhà nước đã được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố từ ngày 27/1/2026 theo Nghị định 46/2025/NĐ-CP.

Tuy nhiên, UBND các tỉnh/thành phố chưa có bất kỳ một hướng dẫn nào, nên các cơ quan kiểm tra nhà nước không thể lấy mẫu kiểm tra và cấp giấy xác nhận đạt chất lượng nhập khẩu, do đó cơ quan hải quan không có cơ sở để cho thông quan.

Ngoài ra, thủ tục kiểm tra hàng hóa nhà nước nhập khẩu, thay vì 1 bước (cơ quan kiểm tra nhà nước kiểm tra và cấp ngay nếu đạt), nay trở thành 3 bước, bao gồm: cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định kiểm tra như thế nào và đi lấy mẫu; chuyển mẫu cho cơ quan kiểm tra nhà nước được chỉ định và kiểm tra; kết quả được gửi về cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh để cấp giấy xác nhận đạt chất lượng nhập khẩu).

"Như vậy, thời gian thông quan sẽ bị kéo rất dài mà không giúp cải thiện an toàn thực phẩm. Việc này gây đứt gãy nghiêm trọng cho sản xuất - kinh doanh; đồng thời phát sinh chi phí lưu kho vô cùng lớn cùng nhiều thiệt hại khác", Hiệp hội Sữa Việt Nam nêu.

Theo hiệp hội, các nguyên liệu, bao bì nhập khẩu dùng cho sản xuất nội bộ (trước đây được miễn thủ tục tự công bố theo Nghị định 15) cũng đang bị dừng thủ tục thông quan do Nghị định 46 yêu cầu các sản phẩm này phải làm thủ tục công bố hợp quy. Thủ tục công bố hợp quy rất mất thời gian do phải chuẩn bị hồ sơ nộp và thời gian thẩm xét, do đó doanh nghiệp không thể đáp ứng ngay, dẫn đến không thể thông quan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất của ngành thực phẩm.

Từ những vướng mắc trên, Hiệp hội Sữa Việt Nam kiến nghị Thủ tướng khẩn cấp chỉ đạo cho phép cơ quan kiểm tra nhà nước tiếp tục thực hiện việc kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì dùng để sản xuất nội bộ theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP thêm ít nhất 6 tháng cho đến khi các tỉnh/thành phố có hướng dẫn thực hiện việc kiểm tra theo Nghị định mới và các doanh nghiệp có đủ thời gian để thực hiện việc công bố hợp quy các nguyên liệu, bao bì này.

Hiệp hội cũng kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo xem xét cắt giảm thủ tục kiểm tra nhà nước theo đúng tinh thần của Nghị quyết 68/NQ-CP.

Nhiều vướng mắc lớn khác

VDA phản ánh, việc Nghị định 46 có hiệu lực tức thì đã khiến nhiều địa phương ngừng tiếp nhận các thay đổi về nhãn mác và hồ sơ đăng ký dở dang từ Nghị định 15, gây đình trệ sản xuất nghiêm trọng.

Sự chồng chéo giữa Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đang buộc một số sản phẩm, nhất là dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, phải gánh “giấy phép chồng giấy phép” với quy trình tốn kém và thời hạn ngắn. Trước thực trạng này, Hiệp hội kiến nghị Thủ tướng chỉ áp dụng một loại giấy phép cho mỗi sản phẩm và bãi bỏ thời hạn hiệu lực của giấy công bố để tập trung vào khâu hậu kiểm.

Bên cạnh đó, VDA cảnh báo quy định yêu cầu cơ sở sản xuất nước ngoài phải có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm kiểu Việt Nam là không khả thi và trái với cam kết WTO, do đó cần chỉ áp dụng chứng nhận này cho khối nội địa.

Liên quan đến quảng cáo, VDA cũng kiến nghị tháo gỡ "khoảng trống" pháp lý khi doanh nghiệp không thể xin phép quảng cáo trong thời gian 24 tháng chờ chuyển tiếp đăng ký sản phẩm. VDA đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý sau khi Nghị quyết 66.13 hết hiệu lực vào năm 2027 để bảo đảm quyền lợi cho các hồ sơ nộp muộn, giúp doanh nghiệp yên tâm duy trì hoạt động kinh doanh.

"Hiệp hội Sữa Việt Nam khẩn thiết đề nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ ngành rà soát nội dung các vướng mắc nêu trên và khẩn trương tháo gỡ cho doanh nghiệp nhất là trong dịp cao điểm sản xuất kinh doanh hàng hóa phục vụ Tết Nguyên đán đang đến gần", công văn nhấn mạnh.

Hiệp hội kiến nghị Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp & Môi trường tham gia hướng dẫn triển khai 2 văn bản nói trên cho các thành viên Hiệp hội Sữa Việt Nam tại Hội nghị tập huấn do Hiệp hội Sữa Việt Nam tổ chức trong tháng 2/2026, sau tết Nguyên đán.

Theo tìm hiểu của phóng, không chỉ doanh nghiệp ngành sữa, hiện nhiều doanh nghiệp thực phẩm, nông sản hiện như ngồi trên đống lửa vì nhập thực phẩm, nguyên liệu sản xuất nhưng không thể thông quan.

Bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho biết, việc thiếu các văn bản hướng dẫn khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thực phẩm rơi vào tình trạng ách tắc trên phạm vi cả nước.

Dẫn các phản ánh từ doanh nghiệp, bà Thuỷ cho rằng, cơ quan kiểm tra chuyên ngành, hải quan và doanh nghiệp đều lúng túng, không biết phải xử lý theo quy trình nào. Trong khi đó, doanh nghiệp "ngồi trên đống lửa" vì hàng nhập về phục vụ sản xuất, tiêu thụ dịp Tết đang bị ùn ứ tại cảng, phát sinh chi phí lớn và nguy cơ hư hỏng.

Hiện, các đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đều tạm dừng hoạt động để "chờ hướng dẫn". Cơ quan kiểm định chất lượng hàng hóa như Trung tâm kỹ thuật 3 (Quatest 3) thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu từ ngày 29/1 cho đến khi có thông báo mới.