Hướng tiếp cận vốn mới cho doanh nghiệp

Công nghệ mở ra phương thức cấp vốn mới

Hiện nay, nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) rất lớn, trong khi các tiêu chuẩn cấp tín dụng vẫn đang sử dụng một “thước đo” chung cho cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, gồm tài sản bảo đảm, mức độ minh bạch thông tin và hệ thống quản trị rủi ro.

Việc áp dụng một thước đo chung khiến doanh nghiệp lớn có lợi thế hơn vì có thể đáp ứng hầu hết các tiêu chí. Trong khi đó, DNNVV còn nhiều “ô trống”, dẫn đến điểm đánh giá thấp và khó tiếp cận tín dụng.

Theo giới chuyên gia, các ngân hàng hiện đang chuyển đổi mạnh mẽ theo mô hình “ngân hàng kiến tạo số”. Với mô hình này, ngân hàng có thể theo dõi dòng tiền, đối tác, đơn hàng, triển vọng dự án… thậm chí có thể cho vay không cần tài sản thế chấp, đồng thời kết nối doanh nghiệp với hệ sinh thái chuyên gia, kỹ thuật và thị trường.

Theo GS, TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, xu thế hiện nay cho thấy hoạt động tín dụng truyền thống đang dần được thay thế bằng các phương thức mới, như ứng dụng Fintech. Khi sử dụng công nghệ này, người vay và người cho vay không cần gặp trực tiếp nhưng vẫn có thể giao dịch và kiểm soát dòng tiền. Việc vay vốn có thể diễn ra từ xa, thậm chí xuyên biên giới mà vẫn đảm bảo quản lý.

Do đó, các ngân hàng đang tích cực chuyển đổi phương thức hoạt động, ứng dụng công nghệ để đánh giá và quản lý khách hàng. Không chỉ dựa vào hồ sơ doanh nghiệp cung cấp, ngân hàng còn khai thác dữ liệu từ cơ quan thuế, đối tác và bạn hàng.

Thông qua các công nghệ như blockchain, thông tin được kết nối và kiểm soát chặt chẽ, hạn chế sai lệch trong mục đích sử dụng vốn hay hoạt động kinh doanh. Đây là điểm mạnh giúp nâng cao độ tin cậy trong cấp tín dụng.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu vốn của DNNVV có thể được đáp ứng linh hoạt hơn. Doanh nghiệp không cần vay một khoản lớn ngay từ đầu mà có thể được cấp vốn theo nhu cầu thực tế từng thời điểm, giúp dòng vốn được cung ứng kịp thời và hiệu quả.

Nhờ vậy, doanh nghiệp không còn phụ thuộc vào việc chuẩn bị hồ sơ phức tạp hay vay những khoản lớn mới được chấp nhận. Nhu cầu vốn dù nhỏ, phát sinh bất cứ lúc nào cũng có thể được đáp ứng.

Cần sự chuyển dịch từ hai phía

Tuy nhiên, để tham gia vào mô hình này, bản thân doanh nghiệp cũng cần chuyển đổi số, minh bạch thông tin và tích hợp vào hệ thống dữ liệu chung. Khi trở thành một phần của hệ sinh thái, doanh nghiệp mới có thể tiếp cận các lợi ích.

Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ cả hai phía: ngân hàng và doanh nghiệp. Khi cùng thay đổi, doanh nghiệp sẽ nâng cao năng lực quản trị, kiểm soát tốt hơn hoạt động và tiếp cận vốn thuận lợi hơn.

Không chỉ dừng ở việc cấp vốn, ngân hàng còn có thể tham gia kiểm soát dòng tiền. Khi doanh nghiệp thực hiện hợp đồng, ngân hàng có thể đánh giá mức độ tin cậy của đối tác, từ đó cảnh báo hoặc dừng giải ngân khi phát hiện rủi ro, giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị lừa đảo.

Khi đó, mối quan hệ giữa ngân hàng và doanh nghiệp không còn đơn thuần là “cho vay – đi vay”, mà chuyển sang đồng hành, cùng kiến tạo và phát triển.

Chia sẻ về thực tế chuyển đổi tại doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam – Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VINASME) cho biết, doanh nghiệp đã có sự chuyển biến, đặc biệt trong nhận thức về minh bạch tài chính như một điều kiện để tiếp cận vốn.

Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động vẫn còn khoảng cách. Dù đã có sự chuẩn bị, mức độ đáp ứng của doanh nghiệp vẫn chưa đạt kỳ vọng, cả từ phía yêu cầu của ngân hàng lẫn chính sách hỗ trợ.

Theo ông Nam, minh bạch tài chính không chỉ là vấn đề nhận thức mà còn liên quan đến năng lực quản trị và chi phí tuân thủ. Phần lớn DNNVV vận hành theo mô hình gia đình, hệ thống kế toán chủ yếu phục vụ kê khai thuế, chưa đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Để thay đổi, doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống kế toán, chuyển đổi số, nhân sự và kiểm soát nội bộ. Đây là yêu cầu tất yếu với doanh nghiệp lớn, nhưng lại là gánh nặng chi phí đáng kể với doanh nghiệp nhỏ.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại minh bạch do áp lực thuế vẫn tồn tại. Trong khi nghĩa vụ thuế tác động trực tiếp, lợi ích từ minh bạch như tiếp cận vốn lại chưa rõ ràng ngay lập tức. Đây là thực tế cần được xem xét khi xây dựng chính sách.

Dù vậy, theo ông Nam, đa số doanh nghiệp đều nhận thức minh bạch là xu hướng tất yếu, nhưng còn thiếu điều kiện và động lực đủ mạnh để thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn.

Như vậy, xu hướng giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp đòi hỏi ngân hàng và doanh nghiệp phải “bắt tay”, xây dựng niềm tin thông qua chia sẻ dữ liệu, phương án kinh doanh và sự hỗ trợ lẫn nhau.

Theo ông Nam, việc các ngân hàng cóxu hướng giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, xây dựng mô hình ngân hàng kiến tạo số là hướng đi tích cực, nếu được tháo gỡ sẽ mang lại lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho toàn bộ nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, DNNVV không muốn đứng ngoài xu thế. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển đổi theo hướng bài bản hơn, chú trọng chuyển đổi số, yếu tố môi trường và xây dựng thương hiệu.

Tuy nhiên, quá trình này đi kèm với chi phí lớn, đòi hỏi phải có hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, từ định hướng triển khai, kết nối dữ liệu đến nguồn lực thực hiện.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy DNNVV không thể tự mình thực hiện toàn bộ quá trình này mà cần sự hỗ trợ từ chính sách. Dù Việt Nam đã có các quy định liên quan, nhưng cần tiếp tục hoàn thiện để hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ.

Trên thực tế, nhu cầu vay vốn của DNNVV đôi khi chỉ ở mức vài chục triệu đồng. Tuy nhiên, để hoàn thiện hồ sơ theo chuẩn hiện nay, chi phí tuân thủ đã trở thành một rào cản lớn, cần sớm được tháo gỡ.