M&A cần nền tảng tri thức và pháp lý để nâng chất lượng thương vụ

Thông tin được các diễn giả chia sẻ tại diễn đàn “Kiến tạo nền tảng tri thức và pháp lý cho thị trường M&A Việt Nam” do Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam (VMAA) tổ chức sáng 19/9 tại Hà Nội.

Theo bà Phạm Thùy Dương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VMAA, sự kiện được tổ chức nhằm từng bước tạo lập kho tri thức chung có chiều sâu chuyên môn, nâng cao chất lượng quá trình ra quyết định và chuẩn thực hành nghề nghiệp cho toàn bộ thị trường.

Diễn đàn quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, luật sư, chuyên gia tư vấn kiểm toán, thuế, định giá cùng cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

M&A cần hệ sinh thái liên ngành

Theo luật sư Nguyễn Văn Thái - Phó Chủ tịch VMAA, một thị trường M&A trưởng thành cần hệ sinh thái có khả năng phối hợp trong toàn bộ vòng đời thương vụ, từ doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức tài chính đến luật sư, kiểm toán, tư vấn, chuyên gia, cơ quan quản lý và các thiết chế nghiên cứu, đào tạo.

Một thương vụ thường cần sự tham gia của nhiều bên như luật sư, ngân hàng, kiểm toán, đơn vị định giá và người kết nối. Giá trị của hệ sinh thái chỉ thực sự được phát huy khi các góc nhìn này được kết nối thành một cách tiếp cận tổng thể.

Ông Thái cho rằng VMAA cần tạo ra ba lớp giá trị liên thông gồm kết nối đúng năng lực, tạo lập tri thức và chuyển tri thức thành năng lực thực hành. Trong đó, doanh nghiệp cần được hỗ trợ từ khâu chuẩn bị, thẩm định, định giá đến đàm phán và cam kết.

“Ba lớp giá trị đó gói gọn trong một công thức phát triển xuyên suốt: từ tri thức đến kết nối, đến năng lực thực hành để tạo ra chất lượng dịch vụ và từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường M&A Việt Nam”, ông Thái nhấn mạnh.

Theo ông, M&A có tính liên ngành rõ nét khi một giao dịch có thể đồng thời liên quan đến doanh nghiệp, kinh tế, cạnh tranh, pháp luật, tài chính và quản trị. Do đó, người tư vấn cần kết nối mục tiêu kinh tế với cấu trúc pháp lý; luật sư phải hiểu tài chính, trong khi chuyên gia tài chính cũng cần nắm được các giới hạn pháp lý và quy định quản trị.

Chất lượng thương vụ cũng không chỉ nằm ở thời điểm giao dịch. Bên bán thường hiểu doanh nghiệp của mình hơn bên mua, vì vậy quá trình thẩm định có vai trò chuyển thông tin thành cơ sở cho quyết định đầu tư. Sau giao dịch, quyền điều hành, trách nhiệm cam kết và khả năng tạo giá trị tiếp tục có thể phát sinh rủi ro.

Từ thực tế này, ông Thái cho rằng hoạt động nghiên cứu, đào tạo và tư vấn M&A cần gắn với toàn bộ vòng đời thương vụ, đồng thời lấy các vấn đề thực tế của doanh nghiệp làm cơ sở xây dựng sản phẩm chuyên môn.

PGS, TS Nguyễn Đức Nhu - Phó Chủ tịch VMAA nhấn mạnh, M&A ngày càng có vai trò trong thu hút vốn đầu tư, tái cấu trúc doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường không nên chỉ được nhìn qua số lượng thương vụ hay tổng giá trị giao dịch mà cần chú trọng chất lượng từng thương vụ.

Do đó, doanh nghiệp cần được chuẩn bị tốt, thông tin phải minh bạch, quá trình thẩm định và định giá phải chính xác, rủi ro pháp lý được kiểm soát và sau sáp nhập phải tạo ra giá trị mới.

VMAA định hướng xây dựng hệ thống đào tạo M&A chuyên nghiệp, liên ngành và gắn với thực tiễn. Các chương trình sẽ bám sát toàn bộ vòng đời thương vụ, từ chuẩn bị doanh nghiệp, tìm đối tác, thẩm định, định giá, cấu trúc giao dịch, đàm phán, ký kết đến quản trị sau M&A.

Đối tượng đào tạo hướng tới lãnh đạo doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia tư vấn, cán bộ tài chính, luật sư và những người trực tiếp tham gia giao dịch. Trước mắt, VMAA ưu tiên các khóa học ngắn hạn, hội thảo chuyên đề và đào tạo thông qua tình huống thực tế, nhằm phát triển cả kiến thức và năng lực thực hành.

Một định hướng khác là từng bước hình thành nền tảng nghiên cứu và dữ liệu M&A Việt Nam. Theo ông Nhu, thông tin về doanh nghiệp, nhà đầu tư và thương vụ hiện còn phân tán. Vì vậy, VMAA dự kiến kết nối các nhà khoa học, chuyên gia để xây dựng báo cáo chuyên đề, nghiên cứu tình huống, dữ liệu tham khảo, tài liệu đào tạo và các ấn phẩm M&A.

Hiệp hội cũng nghiên cứu đề án hình thành viện nghiên cứu M&A phù hợp với điều kiện pháp lý và nguồn lực. Nguyên tắc được đặt ra là mỗi hội thảo, khóa học cần tạo ra sản phẩm cụ thể như báo cáo, bộ tài liệu, tình huống hoặc công cụ thực hành để cộng đồng tiếp tục sử dụng.

Bên cạnh đào tạo và nghiên cứu, VMAA định hướng gắn hoạt động chuyên môn với nền tảng pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp. Ban đào tạo sẽ phối hợp với ban pháp chế nghiên cứu tài liệu hướng dẫn, kinh nghiệm thẩm định, mẫu tài liệu, khung nhận diện rủi ro và quy trình tham khảo.

Hình thành vòng tuần hoàn từ giao dịch đến tri thức

Một nội dung được các diễn giả nhấn mạnh là cần kết nối đào tạo, pháp chế và giải quyết tranh chấp thành một vòng tuần hoàn.

Theo ông Nhu, Ban Đào tạo có nhiệm vụ phát triển tri thức và năng lực; ban pháp chế chuyển tri thức thành công cụ, quy trình thực hành; trong khi Trung tâm Trọng tài Thương mại M&A Việt Nam đóng góp kinh nghiệm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp.

Những bài học từ giao dịch và tranh chấp cần được quay trở lại phục vụ đào tạo, nghiên cứu và hoàn thiện công cụ chuyên môn. Qua đó hình thành vòng tuần hoàn nghiên cứu, đào tạo, thực hành, tư vấn phòng ngừa rủi ro và giải quyết tranh chấp.

“Làm M&A không thể chỉ biết tài chính, cũng không thể chỉ biết pháp luật, phải biết kết nối tài chính, pháp lý với đặc thù của từng ngành”, ông Nhu nói.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Văn Thăng - Phó Tổng Giám đốc Eurowindow Holding cho rằng doanh nghiệp cần những kiến thức có thể áp dụng trực tiếp vào quá trình đầu tư và hợp tác.

Theo ông, một thương vụ M&A cần được chuẩn bị kỹ cả về kinh doanh và pháp lý. Bên cạnh giá mua, các bên phải làm rõ những nghĩa vụ đi kèm, quyền điều hành sau chuyển nhượng và trách nhiệm cam kết. Những nội dung càng được xác định rõ từ đầu thì quá trình hợp tác càng thuận lợi.

Doanh nghiệp cũng cần được trang bị kiến thức thực tế như những nội dung cần kiểm tra trước khi mua, các điều khoản cần lưu ý trước khi ký kết và cách xử lý khi phát sinh vướng mắc. Việc phân tích các trường hợp thực tế sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn và hạn chế lặp lại sai sót.

Cụ thể hoá hợp tác bằng các chương trình mới Trong khuôn khổ diễn đàn, VMAA đã ký kết các biên bản ghi nhớ (MOU) nhằm cụ thể hóa hoạt động hợp tác. Trong đó có thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa VMAA và Tạp chí Doanh nghiệp Việt Nam; hợp tác giữa Trung tâm Trọng tài Thương mại VMAA và Công ty TNHH New Retail Chamber of Commerce; cùng thỏa thuận giữa Công ty Cổ phần LLEAD Capital và Ban Đào tạo VMAA. VMAA cũng đã ký kết thoả thuận hợp tác với JCI Vietnam 2025, Công ty Luật TNHH Paxlaw, Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội (HanoiTax). Ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa VMAA và Tạp chí Doanh nghiệp Việt Nam. Các thỏa thuận được kỳ vọng góp phần đưa tri thức, chuyên môn và kinh nghiệm M&A vào những hoạt động hợp tác cụ thể, từ truyền thông, đào tạo đến hỗ trợ giải quyết tranh chấp và phát triển năng lực thực hành cho các bên tham gia thị trường. Theo bà Phạm Thùy Dương, VMAA sẽ tiếp tục tổ chức các diễn đàn và chương trình chuyên sâu nhằm tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia và các tổ chức cung cấp dịch vụ M&A. Dự kiến ngày 7/11/2026, VMAA tổ chức Diễn đàn M&A Mùa thu tại Hà Nội với quy mô khoảng 600-800 đại biểu.