Gỡ 'nút thắt' chuyển đổi kép cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chuyển đổi kép là khái niệm mô tả quá trình kết hợp hai xu hướng lớn là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, nhằm đạt mục tiêu phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Với doanh nghiệp, chuyển đổi số là công cụ để tăng hiệu suất, giảm chi phí, mở rộng thị trường và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Trong khi đó, chuyển đổi xanh giúp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, tối ưu tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (là bộ tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững của doanh nghiệp dựa trên ba yếu tố: Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance)) đang ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.

Trong bối cảnh công nghệ và môi trường có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới hoạt động sản xuất và kinh doanh, sự kết hợp này được coi là chiến lược tất yếu để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường hiện đại, đồng thời bảo đảm tính bền vững về lâu dài.

 

Áp lực đè nặng lên doanh nghiệp nhỏ và vừa

Năm 2023, ngành dệt may Việt Nam chấn động vì bị mất đơn hàng vào tay Bangladesh và có nguy cơ bị quốc gia này lấy lại vị trí số 2 thế giới. Một trong những nguyên nhân là một số doanh nghiệp Việt Nam chậm chuyển đổi xanh.

 

Tương tự, một doanh nghiệp đã đầu tư 20 tỷ cho tự động hoá cách đây 11 năm nhưng tới nay vẫn chịu áp lực cạnh tranh rất lớn bởi cuộc đua hiện giờ đã là cuộc đua chuyển đổi kép. Lấy ví dụ trên, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Tổng thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam, cho rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp quá nhiều thách thức khi trên vai mang nặng sức ép của “S” là số, “X” là xanh.

Theo các chuyên gia, phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn đang khá mù mờ và loay hoay cả về định hướng, nguồn lực tài chính, nhân lực lẫn kiến thức về chuyển đổi kép xanh và số. TS Tô Văn Tuấn - Trường đại học Hàng hải Việt Nam cho biết, có đến 92% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa hiểu rõ về chuyển đổi số và 72% không biết bắt đầu từ đâu. Sự chuyển biến nhanh chóng từ chuyển đổi xanh vài năm trước đây sang chuyển đổi kép (cả xanh, cả số) khiến không ít doanh nghiệp hoang mang:

 

“Chưa hết khó vì số, nay lại đến xanh. Và giờ lại kép! Biết chọn chuyển đổi nào làm trước?”, TS Tô Văn Tuấn đặt vấn đề.

Cùng với đó, sự phát triển nhanh của AI đang khiến quá trình chuyển đổi số dần dịch chuyển thành chuyển đổi AI, khi công nghệ này thâm nhập ngày càng sâu vào sản xuất và cung cấp dịch vụ nhằm nâng cao năng suất và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Chẳng hạn trong ngành dệt may, khâu kiểm tra sản phẩm lỗi hiện vẫn tốn rất nhiều nhân công, nhưng hoàn toàn có thể được thay thế bằng hệ thống camera tích hợp AI thị giác máy tính. Tuy nhiên, việc tự nghiên cứu và phát triển một giải pháp AI chỉ để phục vụ bài toán phát hiện lỗi lại là gánh nặng quá lớn về chi phí và trở nên lãng phí đối với phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

 

Chuyển đổi kép dạng “con nhà nghèo”

Chi phí dành cho chuyển đổi kép là bài toán khó dành cho những doanh nghiệp nhỏ và vừa như Công ty cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông. Việc tận dụng triệt để thành quả của Cách mạng công nghiệp 4.0 cùng việc ứng dụng tự động hoá và AI hoá trong quá trình sản xuất, kinh doanh, điều hành và mô hình tăng trưởng đã giúp Rạng Đông gặt hái được nhiều thành tựu trong những năm qua.

 

Sau 5 năm chuyển đổi số, giai đoạn 2020-2023, Công ty đạt mức tăng trưởng doanh thu 20,4%/năm, bất chấp đây là giai đoạn đại dịch COVID-19 ảnh hưởng mạnh mẽ tới sự phát triển của các doanh nghiệp trên toàn thế giới, trong đó có các doanh nghiệp Việt Nam. Rạng Đông đã tạo lập được mặt bằng tăng trưởng mới ở mức 15-20% so với thời kỳ trước khi thực hiện chuyển đổi số là 8-10%.

Theo ông Nguyễn Đoàn Kết - Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Phó Tổng giám đốc Rạng Đông, công ty đã AI hoá quá trình sản xuất dạng “con nhà nghèo”, tức tự lắp đặt, tự thiết kế để nâng cao năng suất lao động. Các mô hình sản xuất, kinh doanh, điều hành và tăng trưởng “đều là đi học ở nước ngoài rồi tự thay đổi cho phù hợp với Việt Nam”.

 

Bên cạnh đó, Rạng Đông cũng chủ động hợp tác với nhiều trường đại học và viện nghiên cứu trong nước để chuyển giao kết quả nghiên cứu và đưa vào ứng dụng sản xuất.

Doanh nghiệp lớn phát huy vai trò dẫn dắt

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn loay hoay giữa hai yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp lớn cần phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt.

 

Thượng tá Nguyễn Đình Tuấn - Phó Tổng Giám đốc, Tổng Công ty Viễn thông Mobifone gợi ý, các doanh nghiệp lớn như Mobifone, MISA có sứ mệnh đầu tư “bộ não AI”, là các trung tâm dữ liệu AI (AI DC) để phát triển các giải pháp sử dụng AI cho những vấn đề mà doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp phải. Các giải pháp này sau đó sẽ được chuyển giao cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng.

Ông Tuấn viện dẫn, chẳng hạn với bài toán tiết kiệm năng lượng cho doanh nghiệp, Mobifone có thể sử dụng công nghệ Internet vạn vật (IOT) kết hợp với mạng 5G để kiểm toán năng lượng của các doanh nghiệp. Những dữ liệu này sau khi được đưa về trung tâm dữ liệu sẽ được phân tích, xử lý để tìm ra các khuyến cáo tốt nhất cho doanh nghiệp khi sử dụng năng lượng.

 

Ông Nguyễn Hồng Hiển - Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) cho rằng, việc biến các giải pháp AI thành dịch vụ mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Doanh nghiệp lớn có thể phát triển hạ tầng, nền tảng và phần mềm dạng dịch vụ trên Cloud, như mô hình MISA AMIS, sau đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ cần đăng ký và sử dụng, vừa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép, vừa giảm đáng kể chi phí đầu tư.

Tuy nhiên, để xây dựng được các AI DC và đưa vào triển khai, doanh nghiệp vẫn cần sự hỗ trợ đắc lực từ nhà nước về cơ chế, về nguồn vốn, để doanh nghiệp nhỏ và vừa có “chống lưng” vững chắc trong quá trình chuyển đổi số, nâng cao sức cạnh tranh trên trường quốc tế.

 

Chuyển đổi kép không còn là lựa chọn, mà là lối thoát duy nhất để doanh nghiệp nhỏ và vừa giữ được sức cạnh tranh trong một nền kinh tế đang thay đổi từng ngày. Nhưng để hành trình ấy không trở thành gánh nặng, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một hệ sinh thái hỗ trợ thực chất hơn về vốn, về khung pháp lý và về công nghệ số… từ nhà nước và từ cả những doanh nghiệp lớn trên thị trường.