Phần lớn người lao động đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn thu nhập thực tế

Chính sách phúc lợi chủ yếu tập trung vào quyền lợi cơ bản

Navigos Group vừa công bố báo cáo lương và thị trường lao động năm 2026 - Talent Guide 2026, được tổng hợp từ dữ liệu khảo sát thực tế hơn 250 doanh nghiệp và hơn 1.600 ứng viên/người lao động trên nhiều ngành nghề. Đồng thời, báo cáo tham khảo số liệu từ các nguồn thống kê chính thức của Chính phủ và các tổ chức, quỹ dữ liệu quốc tế uy tín, được trích dẫn minh bạch và phù hợp theo từng nội dung.

Kết quả khảo sát về chính sách phúc lợi cho thấy, mặc dù ba loại bảo hiểm bắt buộc theo quy định của Nhà nước, gồm bảo hiểm xã hội (chiếm 91,4%), bảo hiểm y tế (chiếm 84,4%) và bảo hiểm thất nghiệp (chiếm 79%) đều chiếm tỷ lệ cao, nhưng vẫn chưa đạt mức bao phủ hoàn toàn.

Điều này cho thấy vẫn còn một bộ phận người lao động chưa được tham gia đầy đủ các chế độ bắt buộc.

Bên cạnh các phúc lợi bắt buộc theo quy định, nhiều doanh nghiệp cũng triển khai thêm phúc lợi phổ biến khác như nghỉ lễ, Tết và sinh nhật có hưởng lương (69%), khám sức khỏe định kỳ (65,6%), thưởng tháng lương thứ 13 (65,6%) và phụ cấp ăn trưa, xăng xe hoặc điện thoại (59,7%).

Những con số này phản ánh doanh nghiệp ngày càng chú trọng hơn đến sức khỏe, phúc lợi tài chính và các hỗ trợ thiết thực tới người lao động.

Nhóm phúc lợi liên quan đến phát triển năng lực, linh hoạt trong công việc và đầu tư dài hạn vẫn được áp dụng ở mức hạn chế. Trong đó, đào tạo và phát triển nghề nghiệp đạt 37,6%, bảo hiểm sức khỏe bổ sung 36%, và thưởng hiệu suất 34,3%.

Như vậy, doanh nghiệp vẫn còn dư địa lớn để mở rộng cơ chế ghi nhận và khuyến khích nhân viên.

Chênh lệch giữa mức lương đóng BHXH và lương thực nhận

Kết quả khảo sát cho thấy, phần lớn người lao động Việt Nam (43,1%) được doanh nghiệp đóng BHXH dựa trên một mức lương cố định thấp hơn thu nhập thực tế, trong khi 38,3% cho biết được đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập gộp hằng tháng.

Sự chênh lệch này phản ánh các cách thức áp dụng căn cứ đóng BHXH khác nhau giữa các doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp lựa chọn đóng BHXH trên mức lương thấp hơn để tối ưu chi phí lao động, giảm tổng nghĩa vụ đóng BHXH, hoặc duy trì tính cạnh tranh chi phí trong bối cảnh thị trường còn nhiều áp lực.

Bên cạnh đó, gần 10,7% người lao động chỉ được đóng BHXH trên mức lương tối thiểu vùng, và 4,78% không được đóng BHXH. Kết quả này cho thấy vẫn tồn tại tình trạng chưa tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật tại một bộ phận doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ hoặc nhóm lao động phi chính thức. Việc đóng BHXH không đúng với thu nhập thực tế có thể phát sinh từ hạn chế về ngân sách, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc chủ đích giảm chi phí vận hành.

"Có thể thấy, mức độ tuân thủ chính sách BHXH giữa các doanh nghiệp vẫn chưa đồng đều. Việc đa số người lao động không được đóng BHXH trên thu nhập thực tế dẫn đến khoảng cách đáng kể giữa mức lương thực nhận và quyền lợi được ghi nhận trên sổ BHXH. Điều này làm giảm mức hưởng của người lao động ở nhiều chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí và trợ cấp thất nghiệp, đồng thời gia tăng rủi ro an sinh trong dài hạn", báo cáo nêu.

Bước sang năm 2026, thị trường việc làm Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh và phân hóa sâu theo ngành nghề, buộc người lao động phải chuyển từ tư duy “ổn định việc làm” sang “ổn định năng lực”.

Trong bối cảnh AI, tự động hóa và chuyển đổi số tăng tốc, người lao động cần chuyển từ tư duy “ổn định việc làm” sang “ổn định năng lực”, ưu tiên nâng cao kỹ năng số, khả năng vận hành công nghệ và duy trì tinh thần học tập suốt đời như một chuẩn mực mới trên thị trường.

Đối với doanh nghiệp/nhà tuyển dụng, Navigos Group cho rằng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào chiến lược quản trị nguồn nhân lực gắn với chuyển đổi số, thay vì chỉ tập trung vào nhu cầu tuyển dụng ngắn hạn. Trong đó, năng lực công nghệ nền tảng sẽ dần trở thành yêu cầu phổ biến đối với phần lớn vị trí việc làm.

Trong bối cảnh đó, Navigos Group khuyến nghị doanh nghiệp chủ động triển khai các giải pháp nhân sự toàn diện, bao gồm tuyển dụng nhân sự chất lượng cao, tư vấn thị trường lao động và mặt bằng lương, cùng các hoạt động kết nối nguồn ứng viên phù hợp theo từng ngành nghề.