Chủ tịch VIPA: Cần đưa thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% trong dài hạn

Tại hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026 diễn ra ngày 12/3, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đã có những phân tích về thực trạng nguồn cung xăng dầu và đưa ra các nhóm giải pháp cho ngành năng lượng.

Rủi ro địa chính trị ảnh hưởng đến nguồn cung

Đề cập đến mục tiêu tăng trưởng năm 2026, Chủ tịch VIPA cho rằng cần có cái nhìn thực chất hơn về các chỉ số. Hiện nay, Bộ Công Thương đã giao kế hoạch cụ thể cho các doanh nghiệp đầu mối, nhưng ông Bảo lưu ý không nên chỉ nhìn vào sự tăng trưởng của kim ngạch.

"Trong ngành xăng dầu, thước đo chuẩn xác nhất phải là sản lượng. Dự báo tăng trưởng sản lượng thực tế trong những năm tới chỉ đạt khoảng 4 - 5%. Việc đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% về sản lượng là khó khả thi. Thực tế, kim ngạch có thể tăng rất mạnh do giá thế giới biến động 40 - 50%, nhưng lượng nhập khẩu thực tế không hề tăng", ông Bảo phân tích.

Trong bối cảnh xung đột tại khu vực eo biển Hormuz - nơi 80% lượng dầu đi qua được chuyển tới châu Á - diễn biến phức tạp, ngành xăng dầu Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn về an ninh nguồn cung.

Hiện nay, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng lớn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu. Đặc biệt, lộ trình chuyển dịch sang xăng E10 vào tháng 6 tới và việc áp dụng tiêu chuẩn khí thải cao hơn (Euro 4, Euro 5) sẽ khiến nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm cao cấp và ethanol gia tăng mạnh mẽ. Do các nhà máy trong nước như Nghi Sơn, Dung Quất cần đến năm 2028 mới hoàn tất nâng cấp, áp lực phụ thuộc vào thị trường quốc tế là rất lớn.

Giải pháp ổn định thị trường

Trước thực tế 95% doanh nghiệp xăng dầu đang nỗ lực duy trì chuỗi cung ứng nhưng gặp khó vì chính sách thiếu tính dài hạn, Chủ tịch VIPA đã đưa ra 3 đề xuất trọng tâm.

Thứ nhất, ổn định thuế nhập khẩu ở mức 0%. Hiệp hội kiến nghị đưa thuế nhập khẩu xăng dầu về mức 0% (tương đương mức thuế AFTA trong ASEAN) một cách dài hạn thay vì các chính sách ngắn hạn chỉ kéo dài vài tháng.

"Việc duy trì mức thuế 7% như hiện nay thực tế không mang lại nguồn thu cho ngân sách vì doanh nghiệp sẽ né nhập khẩu từ các khu vực này, đồng thời gây khó khăn cho việc đàm phán hợp đồng dài hạn với đối tác quốc tế", ông Bảo phân tích.

Thứ hai, bãi bỏ thuế nhà thầu tại kho ngoại quan. Việc duy trì mức thuế nhà thầu 1% tại các kho ngoại quan được cho là không phù hợp với thông lệ quốc tế, cản trở các nhà đầu tư nước ngoài đưa hàng về dự trữ tại Việt Nam, trực tiếp làm giảm năng lực dự phòng quốc gia.

Thứ ba, thành lập Quỹ dự phòng lưu thông tập trung. Người đứng đầu VIPA đề xuất thay vì dùng Quỹ Bình ổn giá để bù giá bằng tiền như hiện nay nên trích nguồn từ quỹ này để mua xăng dầu dự trữ tại các thời điểm giá thế giới xuống thấp.

Theo ông Bảo, Quỹ dự phòng lưu thông tập trung do Bộ Công Thương quản lý sẽ là công cụ hữu hiệu để điều tiết thị trường bằng hàng hóa thực tế khi có biến động cung cầu.

"Trong bối cảnh bất kỳ đối tác nào cũng có thể tuyên bố tình trạng bất khả kháng do địa chính trị, việc theo dõi sát sao tổng lượng nguồn đã ký kết và có các công cụ dự phòng bằng hàng hóa là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia", Chủ tịch VIPA nhấn mạnh.