Doanh nghiệp công nghệ sinh học tìm dòng tiền để phát triển công nghệ lõi

DNVN - Thương mại hóa công nghệ sinh học đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ làm chủ công nghệ mà còn phải giải bài toán dòng tiền và quản trị rủi ro. Theo TS Nguyễn Lê Thu Hà, đồng sáng lập InnoGenEx, tạo nguồn thu ngắn hạn để nuôi mục tiêu dài hạn là một trong những cách giúp doanh nghiệp duy trì công nghệ lõi và giảm áp lực gọi vốn.

Nâng cao NSCL nhờ ứng dụng công nghệ sinh học / Công ty Công nghệ Sinh học Ngân Hà: Đi đầu trong nghiên cứu, bảo tồn, phát triển cây dược liệu tại Cao Bằng

Nhận diện rủi ro trên hành trình ra thị trường

Năm 2020, TS Nguyễn Lê Thu Hà cùng các nhà khoa học đồng sáng lập InnoGenEx, bắt đầu hành trình khởi nghiệp đầu tiên. Trải nghiệm trong quá trình phát triển InnoGenEx - một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xét nghiệm di truyền - đã giúp bà Hà có cái nhìn sâu sắc hơn về quá trình thương mại hóa các kết quả nghiên cứu công nghệ sinh học tại Việt Nam.

Ảnh minh họa.

TS Nguyễn Lê Thu Hà ví von việc thương mại hóa công nghệ sinh học qua hình ảnh một chuyến tàu ra khơi, trong đó mỗi bộ phận con tàu là một bài toán kinh tế phải giải. Động cơ con tàu là phát minh, công nghệ lõi từ phòng thí nghiệm và tài sản sở hữu trí tuệ. Con tàu là doanh nghiệp tích hợp đầy đủ các cấu phần từ quản trị, vận hành, cấu trúc vốn đến pháp lý. Thủy thủ đoàn là đội ngũ sáng lập, những đối tác đồng hành bỏ vốn và niềm tin từ những ngày đầu. Nhiên liệu duy trì chuyến ra khơi là vốn, được nạp theo từng chặng. Các cảng nước nông và cảng nước sâu là ví von về thị trường mục tiêu với các cấp độ công nghệ khác nhau. Trong khi hải đồ và giấy phép tượng trưng cho lộ trình phát triển và phê duyệt pháp lý, bão và đá ngầm đại diện cho rủi ro khoa học, lâm sàng, pháp lý và thị trường.

Theo TS Nguyễn Lê Thu Hà, đưa một nghiên cứu công nghệ sinh học từ phòng thí nghiệm ra thị trường là một hải trình gian nan và tốn kém. Trong lĩnh vực dược phẩm và chế phẩm sinh học, rủi ro rất cao: số liệu thực tế giai đoạn 2011-2020 cho thấy trung bình chưa đầy 8 trên 100 ứng viên (khoảng 7,9%) đi từ thử nghiệm lâm sàng Phase I đạt được phê duyệt lưu hành. Bên cạnh đó, thời gian để một phát minh phát triển thành sản phẩm có doanh thu có thể kéo dài từ 8-12 năm. Để con tàu doanh nghiệp không bị chết chìm do hết nhiên liệu, chiến lược định vị thị trường đóng vai trò quyết định. Theo TS Hà, cần xác định rõ cảng nước sâu là thị trường nơi đòi hỏi công nghệ rất cao, chi phí lớn và thời gian phát triển kéo dài, trong khi cảng nước nông là những thị trường không yêu cầu công nghệ quá phức tạp, sản phẩm có tính ứng dụng ngay, dễ dàng thương mại hóa để thu về dòng tiền mặt lập tức.

TS Nguyễn Lê Thu Hà - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ Quốc tế InnoGenEx. Ảnh: HT.

Lấy nguồn thu ngắn hạn nuôi công nghệ lõi

Triết lý "bán sản phẩm ngắn hạn tại cảng nước nông để lấy tiền nuôi mục tiêu dài hạn ở cảng nước sâu" được doanh nghiệp áp dụng triệt để để sinh tồn. Doanh nghiệp tạo nguồn thu từ các sản phẩm, dịch vụ có chu kỳ thương mại hóa ngắn hơn như bộ kit chẩn đoán, chế phẩm vi sinh, giám định ADN, dịch vụ nghiên cứu và phát triển theo hợp đồng, kiểm nghiệm hoặc tư vấn thiết lập phòng thí nghiệm.

Doanh nghiệp có thể bổ sung nguồn lực tài chính từ các khoản tài trợ nghiên cứu, phí chuyển giao công nghệ và huy động vốn từ những kênh không làm pha loãng tỷ lệ sở hữu cổ phần. Bộ kit LAMP phát hiện virus dịch tả lợn châu Phi và việc chuyển giao 16 dòng sản phẩm phát hiện nhanh độc tố và mầm bệnh cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực y tế, nông nghiệp là một phần của chiến lược này.

Nguồn thu từ các sản phẩm, dịch vụ ngắn hạn giúp doanh nghiệp giảm áp lực huy động vốn bên ngoài, hạn chế nguy cơ pha loãng tỷ lệ sở hữu và duy trì đầu tư cho công nghệ lõi.

Bên cạnh việc huy động vốn, doanh nghiệp có thể áp dụng các cơ chế hợp tác và đãi ngộ linh hoạt như thỏa thuận về quyền đồng tác giả, chia sẻ dữ liệu, phí thành công hoặc cổ phiếu ưu đãi để thu hút chuyên gia và đối tác, đồng thời bảo vệ quyền kiểm soát công nghệ.

Bên cạnh đó, để nhà đầu tư yên tâm khi quyết định góp vốn, theo TS Hà, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ bốn nhóm vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ, chất lượng dữ liệu nghiên cứu, tình hình tài chính và khả năng đáp ứng yêu cầu pháp lý. Quyền sở hữu trí tuệ cần rõ ràng, minh bạch; dữ liệu nghiên cứu cần có độ tin cậy, được kiểm chứng và có thể tái lập. Theo TS Hà, doanh nghiệp cần chuẩn bị nguồn tiền đủ duy trì hoạt động ít nhất 18 tháng. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần đội ngũ có năng lực về pháp lý, lâm sàng và quản trị.

Vấn đề quyền sở hữu trí tuệ đặc biệt quan trọng nếu doanh nghiệp thành lập từ kết quả nghiên cứu tại trường đại học, viện nghiên cứu hoặc sử dụng ngân sách nhà nước.

“Tàu chỉ được ra khơi khi chuỗi quyền sở hữu trí tuệ đã rõ ràng”, TS Hà nói.

Đối với nhà sáng lập, TS Nguyễn Lê Thu Hà gợi ý 5 bước chuẩn bị quan trọng cần hoàn thiện trước khi bước vào phòng gọi vốn. Thứ nhất là biết rõ năng lực của mình nằm ở đâu trong chuỗi giá trị và lựa chọn hướng đi: chuyển giao công nghệ sớm hay tiếp tục phát triển sản phẩm đến khi thương mại hóa. Thứ hai là xác định mô hình kinh doanh cho nhà đầu tư và người dùng sản phẩm. Thứ ba là chuẩn bị câu trả lời rõ ràng cho 5 câu hỏi cốt lõi của nhà đầu tư: doanh thu bao nhiêu? Bỏ bao nhiêu vốn? Sau bao lâu hồi vốn? Rủi ro là gì? Nên đầu tư ở chặng nào? Thứ tư là bảo đảm chuỗi quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng, dữ liệu gốc có thể kiểm chứng, hồ sơ tài chính đầy đủ và đội ngũ đủ năng lực vận hành. Thứ năm là chủ động tạo dòng tiền ngắn hạn và áp dụng các cơ chế thu tiền linh hoạt để quản trị rủi ro tài chính.

Thương mại hóa công nghệ sinh học không chỉ dừng lại ở việc tạo ra phát minh trong phòng thí nghiệm. Câu chuyện của InnoGenEx cho thấy, sự thành công đòi hỏi tư duy tài chính tỉnh táo, chiến lược "lấy ngắn nuôi dài" để chủ động dòng tiền, cùng sự thấu hiểu ngôn ngữ đầu tư để vừa giữ vững công nghệ lõi, vừa đưa tri thức khoa học trở thành giá trị kinh tế thực tế.