Doanh nghiệp tiên phong cần trở thành lực lượng dẫn dắt

Theo ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), sau gần 40 năm đổi mới, khu vực doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng với khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Nhiều doanh nghiệp đã vươn tầm khu vực và thế giới, từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đóng góp khoảng 60% GDP, 98% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho khoảng 85% lao động cả nước.

Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp vẫn còn không ít hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động chưa cao, kỹ năng quản trị còn hạn chế, trong khi tư duy kinh doanh ở nhiều doanh nghiệp vẫn mang tính ngắn hạn, thiếu tầm nhìn chiến lược.

Thế giới đang chứng kiến nhiều biến động lớn như sự xuất hiện của các ngành công nghiệp mới, sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư, tái cấu trúc thương mại toàn cầu, gia tăng hàng rào thuế quan và nguy cơ chiến tranh thương mại. Những thay đổi này vừa tạo ra thách thức, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam bứt phá nếu có chiến lược phát triển phù hợp.

Trong bối cảnh đó, Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 631/QĐ-TTg ngày 6/4/2026 được kỳ vọng sẽ hình thành lực lượng doanh nghiệp nòng cốt của khu vực kinh tế tư nhân, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng.

Theo mục tiêu của chương trình, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong, trong đó có tối thiểu 200 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, bứt phá vượt trội; 20 doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và ít nhất 15% doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ.

Đây sẽ là những doanh nghiệp có năng suất lao động và năng lực công nghệ cao, thực hiện tốt trách nhiệm xã hội, góp phần hình thành các doanh nghiệp nòng cốt trong những ngành, lĩnh vực then chốt, qua đó nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Chương trình cũng đặt ra nhiều tiêu chí cụ thể đối với doanh nghiệp tiên phong. Theo đó, các doanh nghiệp phải dành bình quân tối thiểu 3% doanh thu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D); phấn đấu sở hữu ít nhất một bằng sáng chế, quyền sở hữu công nghiệp hoặc giải pháp hữu ích.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần áp dụng các mô hình quản trị tiên tiến và các tiêu chuẩn phát triển bền vững như ESG, ISO 14001, ISO 45001, ISO 50001, ISO 26000 hoặc các tiêu chuẩn chuyên ngành như GMP, HACCP, GlobalGAP, VietGAP, Organic... nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Để được lựa chọn tham gia Chương trình, doanh nghiệp phải hoạt động tối thiểu ba năm liên tục, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, có ít nhất hai năm kinh doanh có lãi trong vòng năm năm gần nhất hoặc đã đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ nhằm nâng cao năng suất và năng lực cung ứng.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần sở hữu sản phẩm đổi mới sáng tạo hoặc công nghệ lõi; có sản phẩm xuất khẩu hoặc thay thế hàng nhập khẩu, góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa; đồng thời có chiến lược phát triển dài hạn, minh bạch trong quản trị và cam kết phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng cho biết, Nhà nước sẽ triển khai sáu nhóm chính sách hỗ trợ dành cho doanh nghiệp tiên phong, gồm hỗ trợ thủ tục đầu tư, hải quan và niêm yết trên thị trường chứng khoán; hỗ trợ thử nghiệm, kiểm định sản phẩm và mua sắm công; hỗ trợ tài chính, tín dụng; hỗ trợ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; nâng cao năng lực quản trị và xúc tiến thương mại, phát triển thị trường.

Bộ Tài chính đang xây dựng Thông tư hướng dẫn thực hiện chương trình nhằm cụ thể hóa các cơ chế hỗ trợ. Theo đó, doanh nghiệp tiên phong sẽ được ưu tiên tiếp cận tín dụng dựa trên tài sản hình thành trong tương lai hoặc tài sản vô hình như bằng sáng chế, dữ liệu, dòng tiền; đồng thời được hỗ trợ chi phí sử dụng phòng thí nghiệm và thiết bị kiểm định.

Cùng đó, Bộ Tài chính cũng lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030. Đối tượng thụ hưởng là đội ngũ quản lý trong khu vực kinh tế tư nhân, từ chủ tịch, tổng giám đốc đến lãnh đạo các phòng, ban chuyên môn. Chương trình dự kiến triển khai thông qua ba hình thức gồm cấp phiếu học bổng, tổ chức đào tạo trực tiếp và đào tạo trực tuyến trên nền tảng số.

"Với sự đồng hành của các chính sách, doanh nghiệp tư nhân cần mạnh dạn đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Đặc biệt, các doanh nghiệp lớn phải phát huy vai trò dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị, trong khi mỗi doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, đầu tư cho nghiên cứu phát triển và xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế", ông Phòng nhấn mạnh.