Hoàn thiện chính sách để ngành bán hàng đa cấp phát triển minh bạch

Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật

Tại tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp: Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy" chiều 15/7 tại Hà Nội, ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, kinh doanh đa cấp xuất hiện tại Việt Nam từ cuối những năm 1990. Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, hệ thống pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này liên tục được hoàn thiện, thị trường đã trải qua quá trình sàng lọc, từng bước loại bỏ các mô hình hoạt động không đúng bản chất, hướng tới sự phát triển ổn định hơn.

Theo số liệu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), hiện cả nước có khoảng 15 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, với hơn 650.000 người tham gia. Năm 2025, doanh thu toàn ngành đạt trên 15.000 tỷ đồng, trong khi số thu nộp ngân sách vượt 2.300 tỷ đồng. Các sản phẩm kinh doanh chủ yếu gồm thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ gia dụng, thời trang và một số mặt hàng tiêu dùng khác.

Chia sẻ về đóng góp của ngành, ông Nguyễn Phương Sơn - Trưởng ban Đối ngoại và Truyền thông Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam (MLMA) cho hay, trong suốt thời gian phát triển vừa qua, với sự dẫn dắt và quản lý của Bộ Công Thương, ngành ngày càng phát triển ổn định. Ngành đã tạo việc làm và thu nhập cho hàng trăm nghìn người trên cả nước, đồng thời góp phần thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa và giảm chi phí quảng bá trung gian cho doanh nghiệp.

Để kinh doanh đa cấp đi vào minh bạch, ổn định, thực chất và bền vững hơn, ngày 7/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, chính thức thay thế các quy định trước đây về quản lý hoạt động kinh doanh đa cấp.

Theo các chuyên gia, Nghị định 137/2026/NĐ-CP là văn bản pháp lý quan trọng, tiếp tục cụ thể hóa chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương, đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực kinh doanh đa cấp, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật và phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Luật Thuế Giá trị gia tăng năm 2024 và Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn cũng đã có hiệu lực.

Doanh nghiệp kiến nghị gỡ vướng

Tuy nhiên, theo ông Bùi Trung Nghĩa, việc áp dụng các quy định mới đối với lĩnh vực bán hàng đa cấp vẫn còn nhiều điểm chưa thống nhất.

"Đối với ngành bán hàng đa cấp, do là loại hình kinh doanh tương đối đặc thù, số lượng nhà phân phối và các đối tượng liên quan rất lớn, lên đến hàng trăm nghìn người nên đến nay cũng có nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định mới", ông Nghĩa nói.

Theo bà Tạ Dịu Thương - Trưởng Ban Pháp chế MLMA, các quy định thuế mới đang tạo ra nhiều điểm nghẽn cho doanh nghiệp và người tham gia.

Vướng mắc lớn nhất là việc xác định bản chất pháp lý của người tham gia bán hàng đa cấp để tính thuế giá trị gia tăng. Trong khi pháp luật chuyên ngành xác định đây là "người tham gia bán hàng đa cấp", các quy định về thuế vẫn sử dụng khái niệm "đại lý".

Một nội dung khác thu hút nhiều ý kiến là các nghị định mới chưa quy định rõ cách tính thuế đối với khoản hoa hồng dành cho mạng lưới phân phối.

Theo bà Thương, điều này khiến doanh nghiệp lo ngại nguy cơ phát sinh tình trạng đánh thuế hai lần khi doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ thuế ở khâu bán hàng nhưng phần hoa hồng được chi trả từ doanh thu bán hàng vẫn có thể tiếp tục bị tính thuế.

Ngoài ra, quy định yêu cầu người tham gia đăng ký thuế kinh doanh hoặc thành lập hộ kinh doanh cũng được cho là chưa phù hợp với thực tế khi phần lớn nhà phân phối có thu nhập rất thấp hoặc không phát sinh thu nhập.

Bên cạnh đó, cơ chế khấu trừ thuế tại nguồn cũng chưa được hướng dẫn cụ thể. Nếu khấu trừ ngay từ khoản chi hoa hồng đầu tiên, nhiều người có thu nhập dưới ngưỡng chịu thuế vẫn bị khấu trừ trước rồi phải thực hiện hoàn thuế vào cuối năm, làm gia tăng thủ tục hành chính và tạo áp lực cho cơ quan thuế.

Để tháo gỡ những bất cập này, MLMA kiến nghị cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn thống nhất về thuế giá trị gia tăng đối với khoản hoa hồng bán hàng đa cấp; chỉ thực hiện khấu trừ thuế thu nhập cá nhân khi thu nhập tại một doanh nghiệp vượt ngưỡng chịu thuế; đồng thời cho phép cá nhân đăng ký mã số thuế kinh doanh thay vì bắt buộc thành lập hộ kinh doanh.

Hiệp hội cũng đề xuất xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế từ khi người tham gia có thu nhập vượt ngưỡng chịu thuế thay vì từ thời điểm ký hợp đồng, đồng thời thành lập tổ công tác kỹ thuật giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp để hoàn thiện các hướng dẫn chuyển tiếp, bảo đảm vừa chống thất thu thuế, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp và người tham gia.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ban Chính sách, Cục Thuế, Bộ Tài chính nhận định, năm 2026 đánh dấu nhiều thay đổi lớn về chính sách thuế, đặc biệt đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Trong đó, việc bãi bỏ cơ chế thuế khoán theo Nghị quyết 68/NQ-TW năm 2025 là một trong những thay đổi quan trọng. Các doanh nghiệp bán hàng đa cấp cần chủ động nghiên cứu quy định mới và tăng cường hướng dẫn cho hệ thống nhà phân phối, đặc biệt là những người có doanh thu tiệm cận ngưỡng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Từ đầu năm đến nay, ngành thuế đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn trên phạm vi cả nước; đồng thời tổ chức các buổi livestream, phát hành sổ tay hướng dẫn và cung cấp các phần mềm hỗ trợ nhằm giúp hộ, cá nhân kinh doanh tiếp cận chính sách mới.

Bà Hà đề nghị Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam và các doanh nghiệp phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan thuế với cộng đồng nhà phân phối, tăng cường phổ biến, hướng dẫn để người tham gia hiểu đúng, thực hiện đúng quy định về thuế.

Đặc biệt, bà lưu ý các nhà phân phối có doanh thu tiệm cận hoặc vượt 3 tỷ đồng/năm cần quan tâm đến sự thay đổi về phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân. Theo thiết kế chính sách của Bộ Tài chính, ngưỡng doanh thu này được xác định tương ứng với quy mô của một doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì vậy phương pháp tính thuế cũng sẽ có sự điều chỉnh phù hợp.