Khẩn trương rà soát, đánh giá tác động xung đột Trung Đông lên xuất khẩu

Cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ ngày 28/2/2026 đã đẩy căng thẳng tại Trung Đông lên mức nghiêm trọng. Với kịch bản chiến tranh có thể kéo dài, hoạt động giao thương quốc tế đang đứng trước những bất ổn khó lường.

Dự báo, giá dầu thế giới, nhiên liệu và hàng hóa tiêu dùng sẽ tăng mạnh trong thời gian tới. Điều này không chỉ tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp có quan hệ thương mại với khu vực Trung Đông mà còn gây ảnh hưởng đa chiều đến toàn bộ hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Đặc biệt, lĩnh vực logistics đang trở thành "điểm nóng" khi giá nhiên liệu tăng kéo theo cước vận tải biển và hàng không leo thang. Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như đình trệ; nhiều quốc gia đóng cửa không phận khiến các chuyến bay vận tải phải chuyển hướng, kéo dài thời gian và đội chi phí đáng kể.

Trong văn bản gửi các hiệp hội ngành hàng về việc đánh giá tác động của xung đột tại Trung Đông, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đề nghị các hiệp hội ngành hàng khẩn trương rà soát, đánh giá tác động của xung đột Trung Đông tới xuất nhập khẩu, logistics và nguồn cung nguyên liệu.

Văn bản nêu rõ, xung đột tại Trung Đông đang khiến nhiều quốc gia đóng cửa không phận, một số hãng vận tải biển tạm dừng hoạt động hoặc buộc phải thay đổi tuyến vận chuyển. Những diễn biến này có thể tác động đến hoạt động logistics, chi phí vận chuyển cũng như tiến độ giao thương quốc tế.

Để chủ động ứng phó, bảo đảm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội rà soát, đánh giá tác động của xung đột tại khu vực Trung Đông đối với tình hình xuất nhập khẩu của từng ngành. Xác định những khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong thời gian tới. Đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy xuất khẩu, cũng như tìm kiếm các nguồn cung nguyên liệu thay thế khi cần thiết.

Thông tin từ các hiệp hội được đề nghị gửi về Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) trước ngày 6/3/2026 để cơ quan quản lý tổng hợp, kịp thời nghiên cứu và triển khai các phương án, giải pháp phù hợp hỗ trợ doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu.

Cục Xuất nhập khẩu cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các hiệp hội và doanh nghiệp để theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động ứng phó với các biến động của thương mại quốc tế trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới có nhiều yếu tố bất định.

Để hạn chế tối đa các tác động tiêu cực, Bộ Công Thương đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm mà các hiệp hội và doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần thực hiện ngay.

Thứ nhất, theo dõi sát diễn biến và chủ động kế hoạch. Doanh nghiệp cần cập nhật liên tục thông tin từ các cơ quan quản lý để điều chỉnh phương án tổ chức sản xuất, vận tải, tránh tình trạng ùn tắc hàng hóa và phản ứng kịp thời trước các biến động địa chính trị.

Thứ hai, đa dạng hóa nguồn cung và thị trường. Cần khẩn trương tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương tự để giảm bớt sự phụ thuộc vào khu vực đang xảy ra xung đột (Israel, Iran và vùng Vịnh). Đây là giải pháp sống còn để duy trì dòng chảy hàng hóa khi các thị trường truyền thống gặp khó khăn.

Thứ ba, thắt chặt các điều khoản hợp đồng và bảo hiểm. Khi ký kết các hợp đồng mua bán, doanh nghiệp cần chú trọng đặc biệt đến các điều khoản về logistics, giao hàng và bảo hiểm. Cần bảo đảm có các quy định rõ ràng về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí rủi ro. Việc mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa là bắt buộc để phòng ngừa tổn thất phát sinh tại các thị trường nhập khẩu bất ổn.

Thứ tư, tăng cường phối hợp liên ngành. Chủ động trao đổi thông tin với các bộ, ngành về số liệu xuất nhập khẩu, biến động giá cước và phụ phí vận tải. Sự phối hợp chặt chẽ này sẽ giúp thống nhất các phương án ứng phó tổng thể trên quy mô quốc gia.

Thứ năm, xây dựng kế hoạch phòng ngừa và thích ứng dài hạn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn các kịch bản phản ứng nhanh để giảm thiểu rủi ro cho chuỗi cung ứng. Đồng thời, nên thường xuyên giữ liên lạc với Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại và các cơ quan Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để tìm kiếm đơn hàng mới và tận dụng tối đa các cơ hội thị trường tiềm năng.

Bộ Công Thương khẳng định sẽ theo dõi sát tình hình Trung Đông, nghiên cứu tăng cường hợp tác quốc tế và kịp thời cập nhật thông tin tới các hiệp hội, doanh nghiệp để bảo đảm hoạt động ngoại thương của Việt Nam giữ vững được khả năng chống chịu trước các sự cố quốc tế không mong muốn.