Lấy doanh nghiệp làm trung tâm cải cách chính sách vi mô để tăng trưởng hai con số

Đây là thông điệp được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu 2 con số" diễn ra sáng 14/7 tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS, TS Lê Văn Lợi - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững. Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là câu chuyện về tốc độ, mà còn đòi hỏi sự thay đổi về chất lượng thể chế, năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Nền tảng của tăng trưởng trong giai đoạn mới phải được xây dựng trên năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và một bộ máy thực thi chất lượng, hiệu quả. Ổn định kinh tế vĩ mô vẫn là điều kiện cần, song năng lực tăng trưởng thực sự lại được tạo ra ở cấp độ doanh nghiệp, ngành, địa phương và từng dự án đầu tư.

Sự kiện do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức.

"Một nền kinh tế không thể tăng trưởng nhanh khi doanh nghiệp phải mất quá nhiều thời gian và chi phí để hoàn tất thủ tục; khi nguồn vốn chưa đến được với những dự án có năng suất cao; khi đất đai, dữ liệu, công nghệ, nhân lực chưa được đưa vào sử dụng hiệu quả; hoặc khi những mô hình kinh tế mới vẫn phải vận hành trong khuôn khổ thể chế được thiết kế cho một giai đoạn phát triển đã qua", GS, TS Lê Văn Lợi nói.

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng trọng tâm cải cách cần được chuyển mạnh sang các chính sách vi mô mang tính đột phá. Theo ông, đây không phải là những giải pháp hỗ trợ nhỏ lẻ cho một số doanh nghiệp mà phải là những cải cách tác động trực tiếp vào các điểm nghẽn của hoạt động sản xuất, kinh doanh, giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất, cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Ông gợi mở nhiều hướng cải cách như xây dựng cơ chế khuyến khích nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ; hệ thống tín dụng dựa nhiều hơn vào dòng tiền và dữ liệu; phát triển khu thương mại tự do với cơ chế đủ sức cạnh tranh trong khu vực; hình thành thị trường dữ liệu minh bạch, an toàn; đồng thời triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để tạo không gian cho các mô hình kinh doanh mới.

Để chính sách vi mô thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng hai con số, ông đề xuất ba yêu cầu quan trọng, gồm chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời coi chất lượng thực thi là một bộ phận cấu thành của chính sách.

"Một chủ trương đúng nhưng triển khai chậm, thiếu nhất quán hoặc phát sinh thêm thủ tục thì chưa thể coi là một chính sách thành công. Trong giai đoạn phát triển mới, thời gian phải được xem là một nguồn lực quan trọng nhất", ông nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết kinh tế Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng GDP 8,18% trong 6 tháng đầu năm 2026 - cao nhất trong vòng 16 năm qua. Tuy nhiên, dư địa của các chính sách vĩ mô truyền thống đang dần thu hẹp, khiến việc tìm kiếm động lực tăng trưởng mới trở nên cấp thiết.

Thực tiễn phát triển của doanh nghiệp cho thấy nhiều nghịch lý đang tồn tại. Doanh nghiệp trong nước rất cần vốn nhưng khó hấp thụ vốn; nỗ lực chuyển đổi số nhưng vẫn gặp nhiều rào cản về thể chế và chi phí tuân thủ. Vì vậy, các chính sách vi mô cần được thiết kế trên cơ sở đánh giá đầy đủ chi phí - lợi ích, vừa kiểm soát rủi ro, vừa giảm chi phí giao dịch và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

Đánh giá tình hình phát triển doanh nghiệp Việt Nam gần đây, TS Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho biết, trong bức tranh của bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam vừa là đối tượng chịu tác động, vừa là chủ thể trung tâm của các chính sách và quyết định phát triển. Nói cách khác, doanh nghiệp vừa chịu tác động từ chính sách, vừa là chủ thể quyết định liệu nền kinh tế có thể cất cánh và đạt được tốc độ tăng trưởng cao hay không.

Theo ông Tuấn, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao đối với khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp Việt Nam cũng như khu vực kinh tế vi mô nói chung, chính sách kích hoạt tăng trưởng phải là các chính sách vi mô mang tính đột phá. Cũng như GS.TS Lê Văn Lợi và PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng đã nhấn mạnh, chính sách không thể thiết kế theo hướng dàn trải hoặc chỉ tập trung vào một số ít doanh nghiệp, mà phải giải quyết được những vấn đề tác động tới toàn bộ hệ thống doanh nghiệp và các tầng nấc phát triển của doanh nghiệp.

"Để có thể kích hoạt được tốc độ tăng trưởng cao, trong bối cảnh quốc tế đang có nhiều biến động, thay đổi và thách thức, chúng ta phải kích hoạt được năng lực sản xuất của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp lớn mạnh hơn, đổi mới mạnh mẽ hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực cũng như toàn cầu. Đây là câu chuyện phát triển doanh nghiệp mang tính dài hạn, không thể giải quyết chỉ bằng những biện pháp hỗ trợ ngắn hạn", Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới đề xuất.

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều giải pháp nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, như xây dựng thể chế đột phá cho khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế; đổi mới chính sách thuế, tài khóa; khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp và các mô hình kinh doanh mới; hoàn thiện cơ chế tài chính cho địa phương; đồng thời xây dựng thể chế phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

Toàn bộ ý kiến, kiến nghị tại sự kiện sẽ được tổng hợp thành báo cáo gửi tới các cơ quan tham mưu chiến lược của Đảng và Nhà nước, góp phần hoàn thiện cơ chế điều hành kinh tế trong thời gian tới.