Nhận diện những 'điểm nghẽn' cản bước startup trong giai đoạn sớm

Thiếu vốn để mở rộng quy mô, mua sắm công nghệ mới hay phát triển sản phẩm là tình trạng chung của nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ. Tuy nhiên, để tiếp cận được các nguồn vốn vay từ ngân hàng, kể cả các quỹ tín dụng xanh, startup lại vấp phải một rào cản lớn: không có tài sản đảm bảo.

Bà Đỗ Thị Thu Phương - Phó Trưởng Ban Hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp - Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia - VINEN, Giám đốc Công ty CP BnD Community chuyên về tư vấn khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cho biết: “Các ngân hàng trong nước sẵn sàng xây dựng cơ chế đặc thù để hỗ trợ startup nhưng họ vẫn gặp vướng mắc ở điểm doanh nghiệp không có tài sản đảm bảo và cũng không có bất kỳ cơ chế bảo chứng tín chấp nào từ cơ quan để hỗ trợ”.

Bà Phương mong muốn các cơ quan nhà nước có thể cấp cho startup giấy xác nhận doanh nghiệp đang trong chương trình ươm tạo để khi tiếp xúc với các đơn vị hành chính công, doanh nghiệp sẽ được xem xét hỗ trợ ban đầu.

Bên cạnh tài sản đảm bảo, theo các chuyên gia, nhiều chính sách hỗ trợ và chứng nhận đang áp dụng những tiêu chí không phù hợp với thực tế của một doanh nghiệp mới thành lập. Cụ thể, để được cấp chứng nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ, startup phải đáp ứng điều kiện chi phí nghiên cứu phát triển (R&D) đạt tối thiểu 2% doanh thu. Đây là một yêu cầu vô lý vì trong 1 đến 3 năm đầu, các startup thường chỉ đổ tiền vào đầu tư, hoàn toàn chưa có doanh thu hay lợi nhuận. Các chuyên gia ươm tạo đề xuất nên đổi tiêu chí này thành 2% trên tổng chi phí hoạt động thì mới có thể "cởi trói" cho startup.

Đưa sản phẩm mới ra thị trường là một cuộc chiến khốc liệt khác. Việc xin phê duyệt tham gia các nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải từng làm chủ nhiệm 3 nhiệm vụ cấp bộ/tỉnh trở lên. Đây là một nhiệm vụ "bất khả thi" và đóng sập cửa với các đội nhóm khởi nghiệp non trẻ dù họ có giải pháp công nghệ tốt, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững hay an sinh xã hội.

 

“Đề nghị cơ quan chức năng xem xét có cơ chế đặc thù đối với các startup khi tham gia triển khai các hoạt động nhiệm vụ khoa học công nghệ với các vùng tỉnh địa phương để startup có cơ hội tham gia”, bà Phương chia sẻ.

Đồng thời, chi phí cho hoạt động truyền thông, marketing, thuê gian hàng, chạy quảng cáo ứng dụng AI hay tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại ở nước ngoài là một gánh nặng đối với nguồn lực eo hẹp của startup. Các chương trình hỗ trợ xúc tiến thương mại lớn hiện nay hầu như chỉ mới chạm đến các doanh nghiệp đã lớn mạnh và có doanh thu cao, bỏ ngỏ nhóm khởi nghiệp giai đoạn sớm.

Một góc khuất khác khiến nhiều startup công nghệ lõi e ngại khi đi gọi vốn hoặc tham gia các chương trình hỗ trợ là rủi ro về bản quyền sở hữu trí tuệ. Theo ông Vũ Tuấn Cương - Giám đốc Công ty TNHH A4I cho biết, khi trình bày các đề án hoặc đưa sản phẩm vào thử nghiệm lâm sàng, doanh nghiệp lo sợ không có cơ chế bảo mật thông tin, dẫn đến việc các ý tưởng, thuật toán cốt lõi có thể bị các công ty lớn hoặc đối tác chiếm đoạt. Nỗi lo về xung đột lợi ích khi các thành viên hội đồng thẩm định có thể đến từ những công ty đối thủ khiến nhiều startup chọn cách "tự thân vận động" thay vì tìm kiếm sự hỗ trợ.

Để các startup giai đoạn sớm không bị chết yểu, các chính sách hỗ trợ cần được "may đo" linh hoạt hơn, chuyển từ tư duy "cho vay" sang "hỗ trợ" thiết thực. Việc điều chỉnh lại các tiêu chí doanh thu, hỗ trợ vốn mồi, cấp nhãn bảo chứng và có cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ minh bạch chính được kỳ vọng sẽ giải quyết các vướng mắc của startup, giúp khơi thông nguồn lực để hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam thực sự cất cánh.