Thu hút FDI thế hệ mới cần hướng vào công nghệ chiến lược

Thu hút FDI không còn chỉ là “câu chuyện tiền vốn”

Tại diễn đàn “Nhịp cầu Phát triển Việt Nam” (Vietnam Connect Forum) 2026 diễn ra ngày 13/5 tại Hà Nội, TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, Ban hiện đang xây dựng Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo”, dự kiến trình Hội nghị Trung ương 3 sắp tới.

Theo TS Hiển, trong cấu trúc phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2045, Việt Nam vẫn cần và luôn cần sự hiện diện của khu vực doanh nghiệp FDI. Tuy nhiên, cách tiếp cận đối với khu vực này cần thay đổi theo hướng tạo ra sự liên kết sâu hơn với doanh nghiệp trong nước.

“Một trong những gợi mở quan trọng là sự liên kết và cộng hưởng giữa FDI với doanh nghiệp trong nước, tránh tình trạng tồn tại ‘hai nền kinh tế’ như chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng”, TS Hiển nhấn mạnh.

Bài toán hiện nay không chỉ là thu hút dòng vốn quốc tế mà còn là làm sao để doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia được vào chuỗi liên kết, tự lớn mạnh và từng bước làm chủ công nghệ.

Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đầu tư cho bản quyền công nghệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và khuyến khích liên kết hợp tác giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.

Trong thời gian tới, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị sẽ khảo sát trung tâm R&D của Samsung cùng một số doanh nghiệp để đánh giá hiệu quả chính sách hiện hành và đề xuất các điều chỉnh phù hợp hơn với thực tiễn.

Bà Bùi Thu Thủy - Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho rằng, sau 40 năm thu hút FDI, Việt Nam không thể tiếp tục cách thức thu hút đầu tư như cũ.

“Trước đây, Việt Nam cần càng nhiều vốn càng tốt để xây dựng đất nước. Nhưng đến thời điểm này, tiền không còn là yếu tố quan trọng nhất. Chúng tôi cần tri thức, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu”, bà Thủy nói.

Định hướng mới là thu hút “FDI thế hệ mới”, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ cao thay vì thu hút đại trà bằng ưu đãi thuế quan như trước.

Đặc biệt, doanh nghiệp FDI không chỉ đầu tư mà còn cần tham gia chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực sản xuất.

“Câu chuyện Intel hỗ trợ Fab 9 là ví dụ rất điển hình cho mô hình liên kết mà chúng tôi mong muốn”, bà Thủy nhấn mạnh.

Tại sự kiện, hành trình “bắt tay” giữa Intel và Fab 9 đã được ông Kenneth Tse - Phó Chủ tịch, Tổng Giám đốc Intel Products Việt Nam và ông Việt Trần - Tổng Giám đốc Fab 9 chia sẻ.

Ông Kenneth Tse cho biết, Intel luôn coi trọng việc tìm kiếm đối tác bản địa để tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Theo đó, Intel đã cử kỹ sư của Fab 9 sang Mỹ học tập công nghệ, trực tiếp hỗ trợ nâng cao năng lực kỹ thuật tại nhà máy Bình Dương và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư trang thiết bị hiện đại.

Nhờ quá trình đồng hành này, Fab 9 đã phát triển từ một doanh nghiệp nhỏ lên quy mô khoảng 800 nhân sự và trở thành một trong số ít nhà cung cấp toàn cầu nhận “Giải thưởng dành cho nhà cung cấp ưu tú” của Intel.

Theo đại diện Fab 9, để tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu, năng lực kỹ thuật là chưa đủ mà còn cần sự minh bạch và niềm tin.

“Nếu có vấn đề gì trục trặc, mọi thứ không đi đúng hướng, chúng tôi sẵn sàng cởi mở với nhau để giải quyết mục tiêu chung. Niềm tin chính là thứ giúp mối quan hệ sâu sắc hơn”, ông Việt Trần chia sẻ.

Từ hành trình của mình, ông cho rằng doanh nghiệp Việt không nên e ngại khi tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

“Nếu hiện tại bạn chưa đủ năng lực nhưng có quyết tâm và sẵn sàng thay đổi, các tập đoàn lớn sẽ hỗ trợ. Quan trọng là phải có tư duy toàn cầu”, ông Việt Trần - Tổng Giám đốc Fab 9 nhấn mạnh.

Các tập đoàn toàn cầu đang cần gì ở doanh nghiệp Việt?

Ở góc nhìn khác, bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam chia sẻ, nút thắt lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ hay vốn mà là năng lực đáp ứng chuẩn quốc tế một cách ổn định và bền vững của doanh nghiệp Việt.

Theo bà, các tập đoàn toàn cầu không chỉ tìm nhà cung ứng có giá rẻ mà cần đối tác đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí như chất lượng gần như tuyệt đối, quản trị quốc tế, giao hàng chính xác, bảo mật dữ liệu, cải tiến liên tục và khả năng mở rộng quy mô.

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn có quy mô nhỏ, hạn chế về R&D, tự động hóa và chuyển đổi số. Nhiều doanh nghiệp có thể làm tốt sản phẩm mẫu nhưng chưa duy trì được chất lượng ổn định trong thời gian dài.

Doanh nghiệp nội địa còn thiếu tính liên kết trong hệ sinh thái. Các doanh nghiệp vẫn hoạt động rời rạc, chưa hình thành được chuỗi cung ứng hoàn chỉnh để đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn FDI.

“Nếu hình thành được các cụm công nghiệp công nghệ cao theo chuỗi, giá trị đóng góp của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng sẽ tăng lên đáng kể”, bà Hương nói.

Doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang đầu tư dài hạn cho quản trị, công nghệ, nhân lực, AI, tự động hóa, ESG và chuyển đổi số xanh.

“Đây phải là mối quan hệ win-win, cả hai phía cùng sẵn sàng tiến tới, cùng phát triển và đồng thịnh vượng”, bà Hương nhấn mạnh.

Ở góc độ cơ quan quản lý, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, sự liên kết giữa DN FDI và doanh nghiệp nội phải đến từ cả hai phía. Doanh nghiệp FDI cần cởi mở hơn, công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị để doanh nghiệp Việt có cơ hội tham gia. Ngược lại, doanh nghiệp trong nước cũng phải chủ động “lớn lên”, đầu tư nâng cấp công nghệ và quản trị.

Ngoài chính sách liên kết, định hướng thu hút FDI trong thời gian tới cũng sẽ theo hướng phân vùng. Các khu vực lõi như vùng Thủ đô sẽ ưu tiên dự án công nghệ cao, trong khi những địa phương có điều kiện kém thuận lợi hơn sẽ hướng tới các dự án có tác động lan tỏa.

Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, dữ liệu, công nghệ số và đặc biệt là hạ tầng năng lượng để đáp ứng yêu cầu của các dự án bán dẫn, công nghệ cao.