Thực hành ESG: Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần lộ trình phù hợp, không chạy đua tiêu chuẩn

Hỗ trợ doanh nghiệp đi từng bước

Tại hội thảo “APEC về tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hành ESG” ngày 17/9 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Bích Hường - Trưởng ban Phát triển bền vững, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) cho biết, các nền kinh tế APEC có ảnh hưởng lớn đối với Việt Nam, trong đó có nhiều thị trường cao cấp. Hiện 80% kim ngạch xuất khẩu và 70% nguồn vốn FDI vào Việt Nam đến từ các nền kinh tế APEC.

Theo bà Hường, ESG là xu hướng toàn cầu và tất yếu, nhưng đi kèm nhiều khó khăn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Những khó khăn chủ yếu của nhóm doanh nghiệp này khi thực hành ESG gồm khoảng trống dữ liệu, hiệu quả hoạt động, đo lường khí nhà kính, công nghệ, nhân lực và năng lực thực hiện.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp tận dụng nguồn lực, kinh nghiệm quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nếu không thực hiện ESG, doanh nghiệp có thể mất cơ hội cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

VINASME đã xây dựng “Chương trình hành động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hành ESG gắn với chuyển đổi số, phát triển doanh nghiệp tiên phong vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2030”.

Lộ trình thực hành ESG cần bắt đầu từ việc xác định nhu cầu và mức độ cần thiết đối với từng doanh nghiệp. Các doanh nghiệp xuất khẩu, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, cung ứng cho doanh nghiệp FDI, muốn tiếp cận nguồn vốn xanh hoặc nâng cao năng lực đều cần quan tâm đến ESG.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần xác định các vấn đề ESG trọng yếu theo ngành nghề, mô hình kinh doanh, đồng thời làm rõ yêu cầu của khách hàng, thị trường và chuỗi cung ứng. Việc các đối tác đưa ra những yêu cầu khác nhau có thể khiến DNNVV lúng túng. VINASME hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng cơ sở dữ liệu và mẫu báo cáo, qua đó có thể sử dụng dữ liệu phù hợp với các yêu cầu khác nhau.

Doanh nghiệp cũng cần rà soát dữ liệu hiện có, xác định khoảng cách giữa hiện trạng và yêu cầu, từ đó lập báo cáo ESG đầu tiên và xây dựng lộ trình cải thiện.

“DNNVV không nhất thiết phải đạt ngay các tiêu chuẩn ESG ở mức cao mà cần một kế hoạch phù hợp với nguồn lực tài chính, nhân sự và công nghệ”, bà Hường khuyến nghị.

Theo bà Hường, báo cáo ESG chỉ có giá trị khi dữ liệu được kiểm chứng. Với các chỉ tiêu liên quan đến lượng nước thải, khí thải, doanh nghiệp nên ứng dụng công nghệ IoT để cung cấp dữ liệu theo thời gian thực.

Doanh nghiệp cần xác định KPI (chỉ số đo lường hiệu quả), bảo đảm dữ liệu có thể đo lường, đồng thời hoàn thiện và bổ sung dữ liệu phục vụ hoạt động kinh doanh và cung cấp cho đối tác. Đo lường và quản lý khí nhà kính cũng là nội dung quan trọng.

Với DNNVV muốn thực hành ESG, kiểm kê khí nhà kính là một bước cần thiết. Để phù hợp với nguồn lực của SME, VINASME khuyến cáo doanh nghiệp bắt đầu lập báo cáo trên Excel thay vì đầu tư ngay vào phần mềm. Quy trình gồm tự đánh giá hiện trạng, lập danh mục dữ liệu cần theo dõi, nhập dữ liệu, tổng hợp, phân tích và lập báo cáo. Khi dữ liệu lớn, doanh nghiệp có nhiều cơ sở, nhiều người cùng nhập liệu hoặc chuỗi cung ứng yêu cầu báo cáo phức tạp, doanh nghiệp có thể chuyển từ Excel sang phần mềm.

Trong chương trình hỗ trợ, VINASME cũng dự kiến cung cấp phần mềm cho doanh nghiệp khi nâng cấp hệ thống quản lý và thực hành ESG. Mô hình thực hành ESG được VINASME xây dựng gồm các bước: hiểu yêu cầu, đánh giá hiện trạng, thu thập dữ liệu, đo lường chỉ số, phân tích, thực hiện giải pháp cải thiện và lập báo cáo cung cấp cho thị trường.

“VINASME kỳ vọng tiếp tục học hỏi kinh nghiệm từ các nền kinh tế APEC, tăng cường kết nối và hỗ trợ SME Việt Nam thực hành ESG để tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế”, bà Hường chia sẻ.

Hài hòa tiêu chuẩn, đón đầu yêu cầu mới

Chia sẻ kinh nghiệm của Philippines, ông Rodolfo J. Mariposque - Phó Giám đốc khu vực, Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines cho biết, chính sách của chính phủ đối với DNNVV cần mang tính hỗ trợ trước, sau đó mới tiến tới “tiêu chuẩn hóa” theo hướng tương xứng, tiệm tiến và thiết thực.

Theo ông, không thể áp dụng ngay các bộ khung của tập đoàn lớn vào những doanh nghiệp chỉ có 10-20 nhân sự. Lộ trình thực hiện ESG cần bắt đầu từ những câu hỏi thực tế như doanh nghiệp tiêu thụ bao nhiêu điện, có thể giảm tiêu thụ năng lượng hay không, nguồn nguyên liệu ở đâu, xử lý rác thải ra sao và có chuẩn bị cho gián đoạn do khí hậu hay không. Từ đó, doanh nghiệp từng bước tiến tới các chuẩn mực đo lường và báo cáo đầy đủ hơn.

Trong khi đó, ông Mahesh Sugathan - Chuyên gia cao cấp về Thương mại và Phát triển bền vững của nhiều tổ chức quốc tế cho rằng, các yêu cầu của thị trường về tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững đã, đang và sẽ tiếp tục tăng lên.

Từ hướng dẫn thẩm định của OECD dành cho ngành may mặc và da giày năm 2018 đến các quy định của EU về chống phá rừng, trách nhiệm giải trình bền vững và thiết kế sinh thái, doanh nghiệp ngày càng phải đáp ứng nhiều yêu cầu hơn về môi trường và chuỗi cung ứng.

Theo ông Mahesh Sugathan, các DNNVV có thể không chịu tác động trực tiếp từ một số quy định, nhưng do là một phần của chuỗi cung ứng lớn, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về thông tin và dữ liệu từ những người mua lớn hơn.

“Mặc dù các DNNVV có thể không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các yêu cầu, nhưng vì họ là một phần của chuỗi cung ứng lớn, thực tế là các yêu cầu này tác động đến các chuỗi cung ứng lớn đó. Điều này đồng nghĩa với việc các DNNVV phải tuân thủ và cung cấp thông tin mà người mua yêu cầu”, chuyên gia nêu.

Theo ông Mahesh Sugathan, các nền kinh tế APEC có thể xem xét 6 nguyên tắc để xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp.

Thứ nhất, quy trình thẩm định cần tương xứng với DNNVV, tránh đặt yêu cầu vượt quá khả năng về dữ liệu và nguồn lực của doanh nghiệp.

Thứ hai, cần làm rõ quy định đối với vật liệu và sản phẩm mới, tránh khoảng trống pháp lý khiến doanh nghiệp gặp khó trong phân loại, tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc.

Thứ ba, công nhận các chứng nhận đáng tin cậy, qua đó giảm chi phí kiểm toán và chứng nhận trùng lặp cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Thứ tư, có chính sách thuế quan phù hợp đối với một số sản phẩm bền vững, như sợi thân thiện với môi trường.

Thứ năm, hài hòa tiêu chuẩn trong khu vực APEC, nhất là về định nghĩa, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và báo cáo ESG, nhằm tạo thuận lợi cho các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Thứ sáu, cần theo dõi và cảnh báo sớm những thay đổi về quy định, đồng thời xây dựng đầu mối thường trực để cập nhật các yêu cầu mới như EUDR và ESPR, giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng trước khi quy định có hiệu lực.