Công nghệ lò phản ứng module nhỏ - Tiềm năng lớn, thách thức không nhỏ

SMR sở hữu nhiều lợi thế vượt trội

Thông tin tại Hội thảo "Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam" tổ chức ngày 11/5, nhiều chuyên gia đánh giá SMR là nguồn điện nền lý tưởng, cung cấp năng lượng liên tục 24/7, ổn định và không bị phụ thuộc vào điều kiện thời tiết như điện mặt trời hay điện gió.

Đặc biệt, SMR đáp ứng nhu cầu điện năng khổng lồ cho các ngành công nghiệp mũi nhọn như sản xuất chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu lớn. Không chỉ phát điện, công nghệ này còn có thể cung cấp hơi nhiệt độ cao để sản xuất hóa chất, hydro, hoặc phục vụ sưởi ấm và làm mát tập trung…

Quang cảnh buổi hội thảo. Ảnh: Vneconomy.

Bên cạnh đó, SMR có tổng mức đầu tư ban đầu thấp và thời gian xây dựng nhanh hơn so với lò phản ứng cỡ lớn. Các cấu kiện SMR được sản xuất hàng loạt theo dạng module tại nhà máy, sau đó vận chuyển đến hiện trường để lắp ráp, qua đó giúp kiểm soát tiến độ triển khai dự án hiệu quả hơn. Thiết kế nhỏ gọn của SMR cho phép triển khai ở đa dạng địa hình, từ các lưới điện quy mô nhỏ, khu công nghiệp tập trung cho đến vùng sâu, vùng xa có điều kiện hậu cần khó khăn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy SMR có thể dễ dàng tích hợp vào hạ tầng có sẵn. Chẳng hạn tại Ba Lan và Canada, các lò SMR được quy hoạch xây dựng gần các nhà máy than sắp đóng cửa hoặc các địa điểm đã được cấp phép sẵn (như Darlington, Canada). Chiến lược này giúp giảm bớt những rủi ro pháp lý trong việc đánh giá tác động môi trường tại các khu vực mới, tạo điều kiện cho quá trình chuyển đổi năng lượng liền mạch.

Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức khi triển khai

Bên cạnh tiềm năng to lớn, việc thương mại hóa và ứng dụng SMR tại Việt Nam có thể vấp phải nhiều rào cản kỹ thuật và kinh tế.

Thách thức lớn nhất hiện nay của SMR chính là hiệu quả kinh tế thực tế. Chi phí sản xuất điện của SMR hiện có thể cao gấp đôi so với các lò phản ứng điện hạt nhân công suất lớn truyền thống. Thực tế triển khai một dự án SMR ở Ontario (Canada) cho thấy chi phí đã bị đội lên gấp khoảng 7 lần so với mức kỳ vọng ban đầu là một tỷ USD cho mỗi lò phản ứng. Nếu không tiếp cận khéo léo và không có cơ chế quản trị tài chính nghiêm ngặt, các dự án SMR hoàn toàn có thể trở thành gánh nặng tỷ USD cho nền kinh tế.

Bên cạnh đó, theo Tiến sĩ Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam, bài toán nhiên liệu cho SMR vẫn chưa có lời giải triệt để. Phần lớn các lò SMR yêu cầu sử dụng nhiên liệu có độ làm giàu cao (HALEU) hoặc các loại nhiên liệu đặc biệt hiện chưa hề phổ biến trên thị trường. Nếu chưa bảo đảm nguồn cung loại nhiên liệu chuyên biệt này, việc xây dựng lò phản ứng sẽ tiềm ẩn rủi ro vận hành rất lớn.

Để triển khai ứng dụng SMR, cần phải có số liệu khảo sát địa điểm chuẩn xác. Tuy nhiên, các dữ liệu địa chất, địa vật lý tại những khu vực dự kiến xây dựng điện hạt nhân của Việt Nam hiện có từ hơn 5 năm trước và đã lạc hậu so với yêu cầu đánh giá an toàn hạt nhân hiện hành. Do vậy, Việt Nam bắt buộc phải đầu tư nhiều thời gian để thực hiện lại các nghiên cứu và cập nhật toàn bộ báo cáo đánh giá tác động.

Yếu tố cuối cùng là khoảng cách về trình độ công nghệ và kinh nghiệm vận hành của Việt Nam so với thế giới vẫn còn rất lớn. Yêu cầu tiên quyết đặt ra là người làm hạt nhân phải thực sự hiểu và cảm nhận "văn hóa an toàn từ trong tim", coi an toàn là số một, tuyệt đối không có ngoại lệ. Đồng thời, do lực lượng chuyên gia còn mỏng, nguồn nhân lực cần được tập trung cao độ theo sự chỉ đạo thống nhất của Chính phủ, tuyệt đối không được phân tán dàn trải, tránh tình trạng không nơi nào đủ lực để thực thi dự án.

Việc ứng dụng SMR không thể tiếp cận theo tâm thế của một "người mua hàng" thuần túy. Việt Nam cần thận trọng xây dựng cơ chế hợp tác công nghệ sâu rộng với các đối tác lớn nhằm từng bước chuyển giao kỹ thuật và phát triển chuỗi cung ứng phụ trợ trong nước. Đồng thời, các vướng mắc cần được xử lý triệt để trước khi triển khai chính thức.