Các khu công nghiệp trước 'sức ép' chuyển đổi xanh

Sức ép xanh hoá gia tăng

Tại hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp” sáng 26/8 tại Hà Nội, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh, chuyển đổi xanh đang diễn ra nhanh chóng và ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, đầu tư và thương mại của doanh nghiệp.

Các yêu cầu về phát thải carbon, sử dụng năng lượng, truy xuất dữ liệu, trách nhiệm môi trường, xã hội và quản trị không còn chỉ là cam kết mang tính định hướng hình thức, mà đang từng bước trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận thị trường, nguồn vốn và các đối tác quốc tế cùng hợp tác kinh doanh.

Đối với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, nơi tập trung phần lớn hoạt động sản xuất, tiêu thụ năng lượng và xuất khẩu, sức ép này ngày càng rõ rệt. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu cùng với các tiêu chuẩn xanh ngày càng cao tại nhiều thị trường đang đặt ra yêu cầu cấp bách về kiểm kê phát thải, quản trị dữ liệu carbon, sử dụng năng lượng hiệu quả và xây dựng lộ trình giảm phát thải có thể đo lường, kiểm chứng.

Cũng đề cập đến CBAM, bà Phạm Thị Vân Anh - Giám đốc Kinh doanh miền Bắc, CTCP Hai Bốn Bảy (247Express) đánh giá, CBAM không còn là một chính sách ở tầm vĩ mô hay là một câu chuyện của riêng ngành sản xuất, mà đang đặt ra cái yêu cầu cụ thể đối với từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.

“Điều này có nghĩa là chuyển đổi xanh không còn là việc riêng của nhà máy. Một sản phẩm muốn đáp ứng được tiêu chuẩn phát thải của thị trường EU không chỉ thể hiện tính từ cổng của nhà máy mà phải được nhìn xuyên suốt cả một hành trình hàng hóa đi qua, trong đó có một phần đóng góp không nhỏ từ logistics: từ việc tối ưu các cái tuyến vận chuyển, nâng cao hiệu suất phương tiện đến việc số hóa dữ liệu để có thể đo lường và minh bạch hóa cái lượng phát thải phát sinh”, bà Vân Anh nêu.

Trên thực tế, theo ông Hoàng Quang Phòng, nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được yêu cầu phải chuyển đổi nhưng còn gặp không ít khó khăn: chưa xác định được điểm bắt đầu, thiếu dữ liệu và công cụ đo lường, hạn chế về công nghệ, nhân lực và nguồn vốn; đồng thời còn lúng túng trong việc lựa chọn các giải pháp phù hợp với quy mô và đặc thù sản xuất.

Liên quan đến triển khai ESG, ông Nguyễn Quang Huân – Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Halcom Việt Nam cho biết, hiện các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam phần lớn mới dừng ở việc tìm hiểu lý thuyết. Một khảo sát cho thấy khoảng 30% doanh nghiệp Việt Nam hiểu về ESG và sẵn sàng áp dụng. Đây là tỷ lệ khá thấp.

Một hình thức khác là doanh nghiệp đáp ứng ESG theo kiểu đối phó. Khi cơ chế CBAM hoặc yêu cầu xuất khẩu đặt ra tiêu chuẩn ESG, doanh nghiệp cố gắng chứng minh mình có ESG, điều này gần với khái niệm “tẩy xanh”.

Trong khi đó, việc tích hợp ESG vào quản trị và mô hình kinh doanh còn rất ít. Hiện không quá 20% doanh nghiệp tích hợp ESG vào chiến lược. Nếu ESG không được tích hợp vào chiến lược thì chỉ là khẩu hiệu hoặc yêu cầu tuân thủ.

Không thể chờ đến khi quy định có hiệu lực

Theo Phó Chủ tịch VCCI, nếu triển khai thiếu lộ trình, chuyển đổi xanh có thể trở thành áp lực chi phí. Nhưng nếu chuẩn bị sớm và thực hiện đúng hướng, đây sẽ là cơ hội để doanh nghiệp tối ưu vận hành, tiết kiệm năng lượng, nâng cao năng suất, củng cố uy tín và mở rộng được thị trường.

Vì vậy, điều doanh nghiệp cần lúc này không chỉ là nhận diện xu hướng, mà là những hướng dẫn và giải pháp có thể triển khai được: cần đo lường nội dung gì, dữ liệu nào phải chuẩn hóa, lựa chọn công nghệ và nguồn năng lượng ra sao, huy động tài chính thế nào và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp để vừa đáp ứng yêu cầu thị trường, vừa đảm bảo hiệu quả cho các hoạt động đầu tư và kinh doanh.

Cùng góc nhìn, Giám đốc Kinh doanh miền Bắc 247Express cho rằng, đã đến lúc doanh nghiệp logistics cần nhìn nhận lại vai trò của mình trong cái bức tranh chung: không chỉ là đơn vị vận chuyển dịch vụ mà là một nhà cung ứng có trách nhiệm trong cái chuỗi giá trị.

Tuy vậy, bà Vân An nhìn nhận thẳng thắn rằng đây là một hành trình dài và bản thân ngành logistics nói chung, vẫn còn rất nhiều việc để làm: giảm phát thải trong vận hành để có được những dữ liệu đủ minh bạch phục vụ các báo cáo ESG, CBAM cho đối tác.

247 Express mong muốn được đồng hành cùng các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp trong lộ trình chuyển đổi này, từng bước xây dựng những phương án vận chuyển phù hợp và có thể đo lường được.

Ở góc độ cơ quan quản lý, theo ông Nguyễn Bá Hải - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), trong bối cảnh yêu cầu về xanh hoá, chuyển đổi xanh đang gõ cửa các khu công nghiệp, tiến độ áp dụng và các tiêu chuẩn đối với từng mặt hàng hiện vẫn đang được EU tiếp tục điều chỉnh, doanh nghiệp cần nhận thức rõ và bám sát những thay đổi này.

Doanh nghiệp cần từng bước nâng cao nhận thức và xây dựng hệ thống thông tin. Những việc chưa cần nhiều chi phí, đặc biệt là xây dựng hệ thống và thói quen kiểm kê phát thải khí nhà kính, cần được thực hiện ngay từ bây giờ. Khi quy định bắt đầu áp dụng thì mới triển khai sẽ quá muộn.

Thứ hai, doanh nghiệp cần tận dụng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật của Nhà nước, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính và các tổ chức quốc tế. Đồng thời, liên kết theo chuỗi cung ứng trong khu công nghiệp để hình thành quỹ dùng chung, cơ chế hỗ trợ nâng cấp hạ tầng xanh và phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, TS Nguyễn Minh Thảo -Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên cập nhật các chính sách xanh liên quan đến sản phẩm, chuẩn bị và hành động sớm, đồng thời nâng cao năng lực về vốn, công nghệ, kỹ thuật, nhân lực và quản trị. Về dài hạn, doanh nghiệp cần quản lý phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, phát triển năng lượng sạch, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và thực hành báo cáo ESG.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Khu công nghiệp Du Long, TS Trần Hồng Hải – Giám đốc Phát triển bền vững cho rằng khu công nghiệp và doanh nghiệp cần đánh giá tổng thể khả năng chuyển đổi theo mô hình khu công nghiệp sinh thái; xây dựng mạng lưới cộng sinh công nghiệp.

Cùng với việc tăng cường giám sát hiệu quả sử dụng tài nguyên và sản xuất sạch, doanh nghiệp cần kết nối tài chính xanh với các mục tiêu xã hội để nâng cao lợi thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.