Đờn ca tài tử, rộn ràng sắc xuân Tây Nam Bộ

Đờn ca tài tử, loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của Nam Bộ, vốn gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt cộng đồng. Năm 2013, “Đờn ca tài tử Nam Bộ” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, càng khẳng định giá trị to lớn của loại hình nghệ thuật này. Đây là loại hình nghệ thuật đặc sắc nơi miệt vườn sông nước phương Nam, có sự kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp của lời thơ, tiếng đàn và giọng ca, vừa thể hiện tính bác học, vừa mang tính dân gian gắn liền với đời sống người dân.

Biểu diễn đờn ca tài tử trong dịp Tết tại phường Bạc Liêu (Cà Mau).

Dịp Tết, các câu lạc bộ, nhóm tài tử ở các tỉnh như Cần Thơ, Cà Mau, Đồng Tháp… lại rộn ràng tổ chức biểu diễn những giai điệu vui tươi phục vụ bà con. Nhiều buổi sinh hoạt của bà con không cần sân khấu hoành tráng, chỉ cần vài bộ nhạc cụ quen thuộc và tấm chiếu trải giữa sân nhà, buổi đờn ca tài tử vẫn đủ sức níu chân người nghe.

Sau bữa cơm sum họp ngày Tết, gia đình ông Lê Văn Hai ở cù lao Thới Sơn (phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) lại quây quần cùng bà con lối xóm để đờn ca tài tử, người đờn, người ca đến với nhau bằng niềm đam mê, không phân biệt chuyên hay không chuyên, buổi sinh hoạt mang sắc xuân ấm áp, dung dị, chan chứa tình làng nghĩa xóm.

Đêm mùng 2 Tết, tại khu vực bến Ninh Kiều rộn ràng hơn thường ngày với buổi biểu diễn đờn ca tài tử do câu lạc bộ đờn ca tài tử Tây Đô tổ chức. Dưới ánh đèn lung linh bên dòng sông Hậu hiền hòa, các nghệ nhân trình diễn những bài bản quen thuộc như: Dạ cổ hoài lang, Lưu thủy, Xuân tình… Vọng cổ được cất lên trong không khí ấm áp đầu năm. Người lớn tuổi say sưa thưởng thức, lớp trẻ tò mò lắng nghe, còn du khách thì thích thú ghi lại khoảnh khắc xuân rất riêng của đất phương Nam.

Câu lạc bộ Đờn ca tài tử phường Cái Răng (TP Cần Thơ) biểu diễn.

Nhiều địa phương đưa đờn ca tài tử vào các chương trình hội xuân, chợ hoa, lễ hội truyền thống, tạo điểm nhấn văn hóa đặc sắc. Tại phường Bạc Liêu (Cà Mau), cái nôi của bản Dạ cổ hoài lang nổi tiếng, đờn ca tài tử là điểm nhấn không thể thiếu trong các hoạt động mừng xuân. Trong khuôn khổ hội xuân tại quảng trường Hùng Vương, các đêm biểu diễn tài tử luôn thu hút đông đảo khán giả. Đặc biệt, hình ảnh các nghệ nhân cao tuổi song ca cùng những bạn trẻ trong trang phục áo dài truyền thống đã cho thấy sự tiếp nối thế hệ, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.

Biểu diễn nghệ thuật tại nhà hát Tây Đô (TP Cần Thơ).

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho biết, xuất hiện và phát triển mạnh vào cuối thế kỷ 19, đờn ca tài tử là thú chơi tao nhã của người dân Nam Bộ trong dịp Tết cũng như những lúc nông nhàn, thường diễn ngoài sân vườn, đồng ruộng, trên ghe của thương hồ. Những gia đình khá giả thường mời những nhóm tài tử đến hát và mời bà con láng giềng cùng chung vui, tạo không khí vui tươi, cầu mong năm mới an lành, hạnh phúc. Có thể nói, trải qua năm tháng, tại các tỉnh, thành Tây Nam Bộ hiện nay, nghệ thuật đờn ca tài tử được gìn giữ, phát huy hiệu quả trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Trong bối cảnh hội nhập, nhiều loại hình giải trí mới xuất hiện, nhưng đờn ca tài tử vẫn giữ được vị trí riêng trong lòng người dân Tây Nam Bộ nói riêng và người dân cả nước nói chung. Tết đến, xuân về, những buổi biểu diễn tài tử không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, mà còn nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng cội nguồn. Giữa muôn hoa khoe sắc và gió sông mát rượi, tiếng đờn ca tài tử vẫn ngân vang, chậm rãi mà sâu lắng. Đó là âm thanh của ký ức, của tình người và của một miền quê luôn biết nâng niu những giá trị truyền thống trong dòng chảy thời gian.