Doanh nghiệp cần gì ở nhân lực thương mại số?

Công việc thay đổi, yêu cầu tuyển dụng cũng khác

Theo bà Tracey Đỗ - Giám đốc Nhân sự Shopee Việt Nam, trong hơn 10 năm hoạt động tại Việt Nam, cùng với sự phát triển của Shopee và thị trường thương mại điện tử, các vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp đã có nhiều thay đổi.

Ở giai đoạn đầu, khi thương mại điện tử chưa phổ biến, sinh viên mới vào Shopee thường làm công việc tìm kiếm nhà bán hàng. Khi ngày càng nhiều nhà bán chủ động tham gia nền tảng, nhu cầu chuyển sang nhân sự quản lý, hỗ trợ và phát triển hoạt động kinh doanh của nhà bán hàng.

Sau đó, xu hướng mua sắm kết hợp giải trí (Shoppertainment), thông qua video và livestream, mở ra những công việc liên quan đến sáng tạo nội dung và phối hợp với các nhà sáng tạo nội dung nhằm tăng tương tác, giữ chân người dùng.

Các diễn giả tham gia toạ đàm.

Trong khi đó, các vị trí phân tích dữ liệu và phân tích kinh doanh vẫn duy trì, nhưng công cụ làm việc đã thay đổi đáng kể, từ xử lý bảng tính sang tự động hóa và ứng dụng AI. Thực tế này cho thấy người lao động cần liên tục cập nhật kiến thức, làm chủ công nghệ và sẵn sàng thích ứng với những cách thức làm việc mới.

Từ góc độ tuyển dụng, ông Vũ Bảo Thắng -Tổng giám đốc MetaEcom, cũng nhận thấy yêu cầu đối với nhân sự thương mại điện tử ngày càng cao. Nếu trước đây, nhân sự tiếp thị số chủ yếu cần thành thạo các kỹ năng như viết nội dung, chạy quảng cáo, thì hiện nay còn phải hiểu hoạt động kinh doanh, tối ưu chi phí, nắm vững quy định pháp luật và biết sử dụng AI, quản lý dữ liệu để cải thiện hiệu quả tài chính.

Theo ông Thắng, nhu cầu nhân lực của thị trường khá lớn, nhưng doanh nghiệp không chỉ tìm người thực hiện tốt một vài thao tác kỹ thuật. Nhân sự cần hiểu mục tiêu kinh doanh, biết đánh giá hiệu quả công việc và tìm giải pháp phù hợp với vấn đề thực tế.

Các cơ hội nghề nghiệp trong thương mại điện tử cũng không giới hạn ở vận hành gian hàng. Người học có thể phát triển trong các lĩnh vực sáng tạo nội dung, tiếp thị liên kết, logistics, công nghệ tiếp thị (MarTech) và AI. Mỗi lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn riêng, song đều cần sự kết hợp giữa kỹ năng nghề nghiệp và tư duy kinh doanh.

Ở góc độ cơ quan quản lý, TS Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), cho rằng sinh viên cần chuẩn bị năm nhóm năng lực cốt lõi: am hiểu pháp luật; hiểu thị trường và khách hàng; sử dụng công nghệ, AI; thành thạo ngoại ngữ; và rèn luyện kỹ năng mềm.

Trong đó, kiến thức pháp luật về thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng, dữ liệu và sở hữu trí tuệ là nền tảng để người lao động làm việc đúng quy định. Khả năng nắm bắt nhu cầu khách hàng, phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh. Việc ứng dụng AI cũng cần đi cùng tư duy phân tích và trách nhiệm trong sử dụng công nghệ.

Đào tạo phải gắn với bài toán thực tế của doanh nghiệp

Những thay đổi của thị trường đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở đào tạo: sinh viên không chỉ nắm kiến thức mà cần có cơ hội vận dụng vào công việc thực tế.

PGS, TS Nguyễn Văn Thoan - Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin, chủ trì chuyên môn chương trình Thương mại số thông minh và Đổi mới kinh doanh (SBI) của Trường Kinh doanh, Trường Đại học Ngoại thương, cho biết chương trình được xây dựng theo hướng kết hợp kiến thức về thương mại điện tử, kinh doanh số, kinh doanh thông minh và đổi mới kinh doanh.

Để làm việc trong lĩnh vực này, sinh viên cần có nền tảng về kinh doanh, công nghệ và ngoại ngữ. Bên cạnh nội dung chuyên môn, nhà trường chú trọng phương pháp học qua dự án, nghiên cứu tình huống, mô phỏng kinh doanh và phối hợp giảng dạy với chuyên gia doanh nghiệp.

Việc tiếp xúc với doanh nghiệp từ sớm giúp sinh viên hiểu yêu cầu công việc, tích lũy kinh nghiệm và từng bước giải quyết các bài toán thực tế ngay trong quá trình học. Thay vì đợi đến khi tốt nghiệp mới tìm hiểu môi trường làm việc, người học có thể chủ động rèn luyện kỹ năng qua từng dự án.

TS Bùi Trung Kiên - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng đào tạo thương mại điện tử cần được tiếp cận theo nghĩa rộng, không chỉ giới hạn ở giao dịch và thanh toán trực tuyến mà còn bao gồm hạ tầng công nghệ, logistics và hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.

Ông nhấn mạnh vai trò của tư duy mô hình kinh doanh và khả năng phát hiện, giải quyết vấn đề. Trong hoạt động thực tế, doanh nghiệp liên tục đối mặt với những bài toán mới; vì vậy, nếu chỉ được trang bị các kỹ năng nghiệp vụ riêng lẻ, sinh viên sẽ khó nhìn nhận đầy đủ vấn đề và tìm ra giải pháp phù hợp.

Bên cạnh năng lực chuyên môn, kỹ năng truyền thông và kể chuyện cũng có ý nghĩa trong thương mại điện tử. Bà Bùi Thị Kim Chi - Giám đốc Kênh Truyền hình Kinh tế Tài chính VITV, cho rằng những câu chuyện gần gũi, số liệu thực tế và cách truyền tải tự nhiên có thể giúp nội dung trở nên hữu ích, tạo kết nối với người tiếp nhận. Khả năng giao tiếp, truyền tải cảm xúc và xây dựng niềm tin vì thế cũng là những kỹ năng cần được chú trọng.

Các nội dung trên được chia sẻ tại tọa đàm “Đào tạo thực chiến thương mại số thông minh và Đổi mới kinh doanh”, do Trường Kinh doanh, Trường Đại học Ngoại thương tổ chức tối 26/10 tại Hà Nội. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ lễ ký kết thỏa thuận hợp tác giữa Trường Kinh doanh, Trường Đại học Ngoại thương với 6 doanh nghiệp trong lĩnh vực thương mại điện tử. Hoạt động này hướng tới tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà trường, hiệp hội và doanh nghiệp, tạo thêm điều kiện để đưa kiến thức và yêu cầu thực tế của thị trường vào đào tạo.

Theo PGS.TS Lê Thái Phong - Hiệu trưởng Trường Kinh doanh, việc đưa bài toán thực tế, dự án, dữ liệu doanh nghiệp và giải pháp công nghệ vào chương trình học nhằm giúp sinh viên có cơ hội thực hành ngay từ những năm đầu. Đây cũng là hướng tăng cường kết nối giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, cơ quan quản lý, hiệp hội và nhà trường, nhân lực thương mại số cần nhiều hơn khả năng sử dụng công cụ hay thực hiện nghiệp vụ đơn lẻ. Nền tảng kiến thức vững chắc phải đi cùng tư duy kinh doanh, năng lực phân tích, khả năng giải quyết vấn đề và tinh thần học hỏi liên tục để đáp ứng sự thay đổi của thị trường.