Chuyển đổi số cấp cơ sở: Không thể áp dụng một mô hình cho mọi địa phương

Sáng kiến "Tổ dân phố số" giải bài toán sát dân

Tại phường Việt Hưng (Hà Nội), địa bàn rộng 13 km² với quy mô dân số khoảng 120.000 người, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra bài toán quản lý rất lớn khi hạt nhân trực tiếp là các tổ dân phố. Sau khi sắp xếp lại, quy mô mỗi tổ dân phố tăng từ khoảng 400 hộ lên 1.000 hộ dân.

Trung bình mỗi tháng, phường phát hành 70 - 80 văn bản chỉ đạo xuống cấp tổ dân phố. Trước đây, việc chuyển tải thông tin qua các nhóm Zalo truyền thống thường bị trôi bài, tràn ngập thông báo, còn họp trực tiếp tại nhà văn hóa lại gặp rào cản do sức chứa tối đa chỉ khoảng 100 người. Việc khảo sát từng hộ hay quản lý quỹ tổ dân phố cũng gặp không ít khó khăn.

Để thoát khỏi cái bẫy "ngập trong văn bản", ban đại diện Tổ dân phố Giang Biên 4 (phường Việt Hưng) đã chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp trên địa bàn. Tổ dân phố hợp tác cùng Công ty cổ phần Dữ liệu Điểm đến và Bản đồ số Quốc gia Việt Nam để cho ra đời ứng dụng "Việt Hưng Kết nối" phục vụ công tác quản trị cơ sở.

Ứng dụng này giúp truyền tải thông báo chính thức tới từng hộ gia đình, tổ chức họp tổ dân phố trực tuyến, khảo sát ý kiến, quản lý quỹ tổ dân phố công khai và tích hợp hệ thống camera an ninh. Đặc biệt, những vấn đề nhỏ như xe ô tô đỗ chắn ngõ ngách giờ đây được xử lý ngay trong nội bộ tổ dân phố thay vì chụp ảnh gửi lên ứng dụng cấp thành phố.

Chỉ số vận hành thực tế đã minh chứng hiệu quả vượt trội: thời gian phát thông báo giảm từ 60 phút xuống 10 - 15 phút; thời gian phản hồi từ người dân tăng tốc từ 1 ngày xuống còn 3 - 4 tiếng; thời gian tra cứu và tổng hợp thông tin của cán bộ tổ dân phố rút ngắn từ 2 tiếng xuống 30 phút.

"Bình dân học vụ số" và cuộc cách mạng thay đổi thói quen

Trong khi đó, tại phường Bình Phước (Đồng Nai), rào cản lớn nhất lại nằm ở thói quen sử dụng công nghệ của người dân. Nhiều người vẫn có thói quen chuẩn bị hồ sơ giấy đến trực tiếp trụ sở chính quyền, ngại thao tác trên điện thoại thông minh vì sợ sai, dùng tiền mặt trong giao dịch hàng ngày và có tâm lý "nhờ cán bộ làm giúp" khi gặp vướng mắc.

Tại phường Bình Phước, địa phương xác định "có thiết bị chưa đồng nghĩa với có công dân số, cài ứng dụng chưa đồng nghĩa với chuyển đổi số thành công". Lãnh đạo phường xác định chuyển đổi số trước hết phải tạo ra sự thay đổi trong nhận thức, kỹ năng và thói quen của người dân.

Phường triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" và mô hình “Mỗi công dân - Một danh tính số”, với phương châm 4 bước: "Tuyên truyền để dân biết, giải thích để dân hiểu, hướng dẫn để người dân làm và hỗ trợ để người dân sử dụng".

Lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng chuyển hẳn từ cách "làm thay" sang hướng dẫn người dân tự thao tác. Trọng tâm là định hình năng lực công dân số cơ bản: biết dùng định danh điện tử VNeID, giao dịch dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, tiếp cận nguồn thông tin chính thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Những con số thực tế trong năm 2026 tại phường Bình Phước đã khẳng định sự chuyển biến sâu sắc. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tiếp nhận và xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến (tỷ lệ số hóa đạt 100%). Trong đó có 18.661 hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn, không có hồ sơ quá hạn. 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận 11.437/11.437 hồ sơ phát sinh phí được thanh toán trực tuyến không dùng tiền mặt, với tổng số tiền 774 triệu đồng. Ứng dụng Đồng Nai City đạt 18.481 lượt cài đặt tính đến đầu tháng 10/2026, phục vụ như môi trường rèn luyện kỹ năng số hàng ngày cho người dân.

Kinh nghiệm rút ra từ Việt Hưng và Bình Phước đã gạt bỏ tư duy "đồng phục hóa" hay áp đặt công nghệ từ trên xuống. Chuyển đổi số ở cấp chính quyền gần dân nhất phải tuân thủ nguyên tắc: chuyển đổi số phải bắt đầu từ bài toán thực tế, nắm đúng nhu cầu thực tiễn, chú trọng quy trình phối hợp và con người vận hành. Chuyển đổi số không nên đo bằng số lượng ứng dụng cài đặt mà đo bằng sự thuận tiện, tính minh bạch và tiết kiệm thời gian cho xã hội.

Đại diện UBND phường Việt Hưng khẳng định thông điệp tại hội nghị: "Không đưa công nghệ đến với người dân chỉ để người dân sử dụng công nghệ, mà hãy đưa công nghệ vào đúng những việc mà người dân đang cần và để cuộc sống thuận tiện hơn, chính quyền phục vụ người dân tốt hơn".