Quảng Ninh: 'Đánh thức' di sản và nâng tầm văn hóa bằng 'chìa khóa' chuyển đổi số

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, một trong những bước đi nền tảng của Quảng Ninh là số hóa nguồn tài nguyên văn hóa khổng lồ. Hai di sản thế giới là Vịnh Hạ Long và Khu danh thắng Yên Tử, cùng hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn đã từng bước được số hóa tư liệu, dữ liệu và hồ sơ khoa học.

Không dừng lại ở việc lưu trữ, công nghệ được sử dụng để quản lý thực tế. Điển hình là việc xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý tài nguyên và môi trường Vịnh Hạ Long gắn với hệ thống giám sát, cảnh báo. Điều này đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, đảm bảo bảo tồn di sản gắn liền với phát triển du lịch bền vững.

Lĩnh vực trưng bày tại Quảng Ninh đã có sự thay đổi căn bản về phương thức tiếp cận công chúng nhờ công nghệ trình chiếu số, mô phỏng 3D, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), bản đồ tương tác, thuyết minh đa phương tiện và hệ thống nhận diện thông minh. Những hiện vật khô khan nay được "sống lại" qua các không gian trưng bày chuyên đề và triển lãm số như Triển lãm thành tựu 80 năm Đất nước hay Triển lãm ngành Than…

Điểm sáng tiêu biểu cho mô hình này là Bảo tàng Quảng Ninh. Nơi đây không chỉ số hóa hiện vật mà còn kết hợp không gian thực và số, triển khai tham quan ảo, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ và vé điện tử... Hiệu quả kinh tế - xã hội mang lại là rất rõ rệt khi Bảo tàng trở thành không gian giáo dục và trải nghiệm hấp dẫn, đặc biệt với giới trẻ. Ngày 12/12/2025, Bảo tàng đã đón vị khách thứ 1 triệu, với doanh thu năm 2025 ước tính gần 30 tỷ đồng.

Đây là minh chứng sống động cho mô hình phát triển gắn kết giữa bảo tồn di sản, công nghệ và công nghiệp văn hóa.

Xây dựng nền tảng quản trị thông minh, hướng tới công nghiệp văn hóa số

Trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, công nghệ số đã xóa nhòa ranh giới vật lý của không gian văn hóa. Các sự kiện lớn như Carnaval Hạ Long, Lễ hội Mai vàng Yên Tử hay các concert âm nhạc quy mô từ 30.000 đến 50.000 khán giả đã ứng dụng sân khấu thông minh, công nghệ 3D mapping và hiệu ứng hình ảnh thời gian thực...

Nhờ số hóa nội dung và truyền hình trực tiếp trên mạng xã hội, các chương trình này đã thu hút hàng triệu lượt theo dõi, đưa hình ảnh một Quảng Ninh hiện đại nhưng giàu bản sắc đến với du khách khắp nơi. Câu chuyện văn hóa vùng Mỏ nhờ đó được kể lại theo một cách tiếp cận mới mẻ và hấp dẫn hơn.

Song song với các hoạt động bề nổi, Quảng Ninh cũng tập trung kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước trên nền tảng số. Hiện nay, 100% thủ tục hành chính của ngành văn hóa đã được chuẩn hóa và giải quyết trực tuyến, giúp giảm chi phí xã hội và tăng sự hài lòng của người dân.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cũng đã tham mưu xây dựng 4 cơ sở dữ liệu ngành trong giai đoạn 2025 - 2030, triển khai ứng dụng IoT trong du lịch và vận hành các nền tảng số dùng riêng. Việc kết nối dữ liệu từ cấp tỉnh đến cấp xã giúp công tác chỉ đạo, điều hành trở nên hiệu quả và minh bạch hơn.

Dù đạt được nhiều thành tựu, Quảng Ninh thẳng thắn nhìn nhận những thách thức như hạ tầng chưa đồng bộ, dữ liệu phân tán, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và các sản phẩm văn hóa số chưa thực sự trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Để giải quyết bài toán này, tỉnh đã xác định các định hướng chiến lược trong thời gian tới.

Thứ nhất là hoàn thiện thể chế, kế hoạch và tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, bảo đảm bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Thứ hai là hoàn thiện, chuẩn hóa và tích hợp hệ thống cơ sở dữ liệu ngành văn hóa; đẩy nhanh tiến độ số hóa di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; hình thành kho dữ liệu quản lý các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, thông tin, báo chí, xuất bản của tỉnh, bảo đảm kết nối thông suốt với các nền tảng số của tỉnh và quốc gia.

Thứ bà là xây dựng Đề án thí điểm các tổ hợp công nghiệp văn hóa sáng tạo, tập trung vào các lĩnh vực như thiết kế, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh và sản xuất nội dung số.

Tiếp đó, chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số và năng lực khai thác dữ liệu cho đội ngũ cán bộ, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ.

Đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công – tư. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm văn hóa số và không gian sáng tạo, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa trên nền tảng số.

Cuối cùng là tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của mọi người về vai trò của khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.

Quảng Ninh đang thực hiện tư duy chiến lược khi coi công nghệ là bệ phóng để văn hóa thăng hoa.