Các hiệp hội kiến nghị loạt giải pháp gỡ nút thắt giao thương

Áp lực từ mục tiêu GDP trên 10%

Năm 2026 là năm bản lề để hoàn thành thắng lợi kế hoạch 5 năm 2026-2030. Chính phủ đã đặt kỳ vọng rất lớn vào mức tăng trưởng GDP trên 10%. Để góp phần vào con số này, ngành công thương phải đạt mức tăng trưởng xuất nhập khẩu khoảng 15-16%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 12-14%.

“Thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc sâu sắc, các rào cản kỹ thuật gia tăng, yêu cầu cao về xanh hóa và trách nhiệm xã hội. Những thay đổi này đặt ra thách thức nhưng cũng là cơ hội để chúng ta làm mới năng lực cạnh tranh quốc gia”, Quyền Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùngnhấn mạnh tại hội nghị giao ban với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài ngày 12/3.

Báo cáo về tình hình thực tế, ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận kim ngạch xuất khẩu đạt 76,39 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng 18,3%. Dù kim ngạch xuất khẩu cao hơn kế hoạch, nhưng Việt Nam lại ghi nhận nhập siêu gần 3 tỷ USD. Tuy nhiên, theo ông Sơn, việc nhập siêu này không đáng lo ngại vì tập trung vào nhập khẩu máy móc, nguyên liệu phục vụ sản xuất các đơn hàng cho giai đoạn tiếp theo.

Với chủ đề "Giải pháp thúc đẩy phát triển ngoại thương đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026", hội nghị đã thu hút sự quan tâm và đóng góp ý kiến của nhiều đại biểu, trong có các hiệp hội ngành hàng đã thẳng thắn nêu lên những "nút thắt" đang cản trở đà bứt phá, đồng thời đưa ra giải pháp hiện thực hóa những mục tiêu kinh tế vĩ mô quan trọng.

Theo ông Trương Văn Cẩm – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ngành đang phải đối mặt với rủi ro "hụt hơi" nếu các bài toán chi phí và pháp lý không được giải quyết sớm.

Ông Cẩm cho biết, mục tiêu xuất khẩu 49 tỷ USD trong năm 2026 hoàn toàn khả thi, nhưng chất lượng tăng trưởng phải được chú trọng hàng đầu. Tại hội nghị, VITAS đã đưa ra 3 kiến nghị trọng tâm. Thứ nhất, ổn định kinh tế vĩ mô đầu vào. Nhà nước cần ổn định nguồn cung và giá xăng dầu để doanh nghiệp chủ động kế hoạch chi phí. Với thị trường Mỹ, VITAS kiến nghị hệ thống thương vụ hỗ trợ kết nối các công ty luật uy tín để tư vấn phản biện và thực hiện quy trình hoàn thuế sau các phán quyết bất lợi.

Xem xét tăng quy mô các quỹ xúc tiến thương mại quốc gia để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường tiềm năng như Nga, Nam Phi thay vì quá phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Ông Trương Văn Cẩm – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS).

Ngoài ra, cần có chiến lược tự chủ nguyên phụ liệu. Theo ông Cẩm, đây là vấn đề cấp bách khi Mỹ đang áp thuế gấp đôi đối với nguyên liệu từ một số nước thứ ba. VITAS đề xuất các địa phương cần sớm rà soát quy hoạch, thu hút đầu tư vào khâu dệt nhuộm hoàn tất để đáp ứng quy tắc xuất xứ, từ đó hưởng lợi thực sự từ các FTA.

Đại diện ngành thủy sản, bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, sự bất định của thị trường đòi hỏi một chiến lược phản ứng nhanh nhạy hơn từ phía cơ quan quản lý và thương vụ.

Dù hai tháng đầu năm xuất khẩu thủy sản tăng 20%, đạt 1,7 tỷ USD, nhưng bà Hằng chỉ ra đây phần lớn là do tâm lý tích trữ của nhà nhập khẩu trước các biến động địa chính trị. Thực tế, ngành đang đối mặt với những rào cản kỹ thuật cực lớn như Luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) của Mỹ hay thẻ vàng IUU. Đặc biệt, thuế chống bán phá giá tôm đang ở mức cao nhất trong 7 năm qua, có doanh nghiệp bị áp mức 25,76%.

Đánh giá cao việc Bộ Công Thương khai trương nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài vừa được khai trương, VASEP mong muốn đây sẽ là kênh cập nhật thông tin về các quy định mới của thị trường và phòng vệ thương mại theo thời gian thực.

Hiệp hội này kiến nghị Bộ Công Thương mở rộng xúc tiến thương mại sang Brazil và các nước khu vực Nam Á để giảm phụ thuộc vào Mỹ và EU. Đồng thời đề nghị các thương vụ hỗ trợ quảng bá mạnh mẽ Hội chợ Vietfish vào tháng 8 tới để thu hút nhà nhập khẩu quốc tế đến trực tiếp ký kết hợp đồng tại Việt Nam.

Đại diện VASEP cũng bày tỏ mong muốn Bộ Công Thương và các thương vụ đồng hành trong việc phản biện kỹ thuật và vận động chính sách tại nước sở tại để tháo gỡ các rào cản phi thuế quan vô lý.

Từ góc nhìn kết nối chuỗi cung ứng, ông Ngô Khắc Lễ – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) chia sẻ, trong bối cảnh chi phí vận tải biển tăng vọt do xung đột Trung Đông, việc tối ưu hóa logistics là điều kiện tiên quyết để giữ chân khách hàng.

VLA kiến nghị một mô hình xúc tiến thương mại mới: xúc tiến tích hợp. Trong đó, các chương trình xúc tiến thương mại cần giới thiệu đồng thời năng lực sản xuất và năng lực logistics xanh của Việt Nam như một "gói giá trị tích hợp. Hệ thống thương vụ cần cập nhật định kỳ thông tin về hệ thống cảng, kho bãi và biến động cước phí tại nước sở tại để doanh nghiệp chủ động phương án đàm phán hợp đồng. Hỗ trợ kết nối doanh nghiệp logistics nội địa với mạng lưới phân phối lớn ở nước ngoài để xây dựng các kho ngoại quan, trung tâm phân phối hàng Việt, từ đó giảm chi phí trung gian.

Quyết tâm đồng hành từ cơ quan quản lý

Lắng nghe hàng loạt kiến nghị sát thực tế của các hiệp hội, quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định, Bộ Công Thương sẽ tiếp thu và cụ thể hóa thành các hành động ngay trong quý II/2026. Việc khai trương nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài ngay tại hội nghị là câu trả lời trực tiếp cho kiến nghị về "hệ thống thông tin cảnh báo sớm" của VASEP và VITAS.

Quyền Bộ trưởng chỉ đạo hệ thống thương vụ tại hơn 60 địa bàn quốc tế phải chủ động hơn nữa trong việc "săn tìm" cơ hội, không chỉ cung cấp thông tin mà phải thực sự là những người "mở đường" pháp lý, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vụ kiện phòng vệ thương mại.

“Để đạt mục tiêu GDP trên 10%, chúng ta không có cách nào khác ngoài việc đổi mới tư duy xúc tiến. Chúng ta phải chuyển từ xúc tiến bán cái mình có sang xúc tiến những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn xanh, bền vững mà thị trường cần, đồng thời phải làm chủ được chuỗi cung ứng từ nguyên liệu đến khâu vận tải”, Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng kết luận.