Chuyển đổi số giúp giảm chi phí và phát thải trong logistics

Thông tin được các chuyên gia đưa ra tại sự kiện kết nối ý tưởng với chủ đề "Ứng dụng giải pháp xanh trong chuỗi cung ứng và logistics" do Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh tổ chức mới đây.

TS. Phạm Thái – Giám đốc Công ty Cổ phần Tin học Smartway.

Chia sẻ tại sự kiện, ông Phạm Thái - Giám đốc Công ty Cổ phần Tin học Smartway cho biết, hiện nay, ngành logistics Việt Nam tăng trưởng rất nhanh, tuy nhiên hệ thống vận hành vẫn chưa được tối ưu tương xứng với quy mô phát triển.

Theo ông Thái, chi phí logistics tại Việt Nam đang ở mức rất cao, chiếm từ 16% đến 20% GDP, cao hơn nhiều so với mức 10% đến 12% ở quốc gia khác. Đáng chú ý, 70% khối lượng hàng hóa được vận chuyển bằng đường bộ, nhưng tỷ lệ xe chạy rỗng lại lên tới 40% - 60%.

“Sự lãng phí này đã ở quy mô quốc gia. Đây không phải là vấn đề của từng doanh nghiệp, đây là bài toán hiệu quả kinh tế. Nguyên nhân bắt nguồn từ tư duy vận hành truyền thống "xe nào lo xe đó", hoạt động điều phối thủ công rời rạc và sự thiếu hụt dữ liệu thực tế”, ông Phạm Thái nói.

Ông Phan Duy Minh - đại diện Công ty cổ phần Gozo cho biết, các doanh nghiệp vận tải nhận thấy rõ sự lãng phí này, đặc biệt là tình trạng dư thừa phương tiện ở chiều đi nhưng lại thiếu ở chiều về. Ngoài ra, xe chạy rỗng kéo theo 5 loại chi phí khác nhau là nhiên liệu, lương tài xế, khấu hao xe, bảo trì và gia tăng khí thải ra môi trường, dẫn tới thất thoát vô cùng lớn.

Để giải bài toán này, các chuyên gia nhấn mạnh rằng logistics xanh không chỉ đơn thuần là việc thay thế bằng xe điện, mà cốt lõi phải bắt đầu từ việc tối ưu hóa vận hành. Thay vì chỉ tập trung đầu tư vào hạ tầng phần cứng đắt đỏ, TS Phạm Thái đã đưa ra giải pháp “Trí tuệ mềm trong toàn bộ chuỗi logistics xanh” - với những hệ thống phần mềm tính toán và quản lý thông minh dựa trên dữ liệu và tối ưu hóa ở quy mô hệ sinh thái - để cắt giảm chi phí.

Giải pháp của TS Phạm Thái là một hệ sinh thái với 3 cấu phần chính gồm số hóa dữ liệu, tối ưu điều phối xe và sàn giao dịch để kết nối xe. Điểm đột phá công nghệ nằm ở việc xây dựng một hệ sinh thái khép kín dựa trên khái niệm "bản sao vận hành số" (Digital Twin). Toàn bộ dữ liệu thực tế từ nhà kho, xe tải cho đến từng kiện hàng nhỏ nhất đều được số hóa thành một bản sao kỹ thuật số và cập nhật theo thời gian thực. Bất kỳ sự xê dịch vật lý nào của hàng hóa cũng được phản chiếu lập tức lên không gian số, giúp giảm thiểu mọi sai sót và quản lý tồn kho với độ chính xác cao.

Các hệ thống quản lý kho (WMS) và quản lý vận tải (TMS) tiên tiến được tích hợp AI đang thay đổi đáng kể trong hoạt động logistics. Với công cụ điều phối tự động như "Route for Green", hệ thống không chỉ giải quyết bài toán giao hàng chặng cuối (Last Mile) mà còn tự động gom đơn và tính toán lộ trình chi tiết. Thay vì cần 10 chiếc xe chạy rời rạc, hệ thống AI có thể sắp xếp để giảm đáng kể số xe cần thiết trong khi vẫn hoàn thành cùng khối lượng công việc, góp phần giải quyết luôn cả bài toán ùn tắc giao thông đô thị.

Thực tế ứng dụng tại một tập đoàn lớn ở Thái Nguyên đã cho thấy kết quả ấn tượng: thay vì chi 61 triệu đồng cho việc vận chuyển 40 tấn hàng qua 18 khu vực, hệ thống tối ưu hóa đã giúp tiết kiệm 40 triệu đồng chi phí vận hành và đồng thời giảm được 1,8 tấn khí thải CO2.

Cuối cùng, sàn giao dịch thông minh không chỉ đơn thuần là nơi đăng tin cung cầu, mà là nơi các thuật toán tự động tìm kiếm kết nối tốt nhất để chia sẻ nguồn lực, giảm đáng kể các chuyến xe chạy rỗng. Việc xây dựng nền tảng dùng chung này mở ra cơ hội cho mọi người – từ doanh nghiệp logistics đến những người nông dân – đều có thể tham gia chia sẻ không gian vận tải theo thời gian thực, hiện thực hóa mục tiêu một nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.