Doanh nghiệp lo tái diễn ùn tắc hàng hóa sau ngày 15/4

Lỗ hổng về tính khoa học

Tại hội thảo "Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm", ông Nguyễn Hồng Huy – đại diện Tiểu ban Thực phẩm dinh dưỡng thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết, EuroCham đánh giá cao việc Chính phủ đã rất cầu thị và nhanh chóng tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm (Nghị định 46) cho đến hết ngày 15/4/2024 nhằm giải tỏa áp lực tại các cửa khẩu trong thời gian ngắn vừa qua.

Theo ông Uy, các quy định tại Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm (Nghị quyết 66) đang tồn tại nhiều lỗ hổng về tính khoa học, gây lãng phí nguồn lực xã hội và cản trở tiến trình hội nhập.

Dù hoan nghênh tinh thần cầu thị của Chính phủ khi ban hành Nghị quyết tạm ngưng hiệu lực quy định đến hết ngày 15/4/2024, nhưng ông Huy ví von: "Chúng ta bị sốt, uống thuốc hạ sốt thì cơn sốt sẽ giảm trong 6 tiếng. Nhưng nếu sốt do ổ nhiễm trùng mà không dùng kháng sinh để cắt hẳn, thì sau 6 tiếng cơn sốt chắc chắn quay lại. Việc tạm ngưng này mới chỉ giải quyết được vấn đề thời gian chuyển tiếp, chưa chạm đến 'ổ nhiễm trùng' là những bất cập trong nội dung chính sách".

Theo đại diện Tiểu ban Thực phẩm dinh dưỡng EuroCham, cảng Cát Lái với lượng container ùn ứ tràn ngập, tàu cập bến không còn chỗ đậu, buộc phải điều chuyển xuống cảng Cái Mép.

"Một doanh nghiệp đã nhắn cho tôi rằng chỉ trong vài ngày ách tắc, thiệt hại kinh doanh tạm tính đã lên tới cả triệu Euro do thiếu hụt nguyên liệu sản xuất. Đây là con số kinh khủng đối với bất kỳ thực thể kinh tế nào", ông Uy chia sẻ.

Nghịch lý quy trình và năng lực kiểm nghiệm

Theo đại diện EuroCham, nỗi lo ùn tắc tái diễn sau ngày 15/4 là có cơ sở khi soi xét vào thực tế triển khai. Quy định kiểm tra thực phẩm nhập khẩu đang làm gia tăng mạnh mức độ và tầng nấc kiểm soát: từ kiểm hồ sơ chuyển sang kiểm hồ sơ kèm kiểm nghiệm mẫu; mở rộng sang cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì dùng cho sản xuất nội bộ. Quy trình từ 2 cấp thành 3 cấp trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm.

Hệ quả là thời gian thông quan kéo dài, nguy cơ ùn tắc rất lớn, đặc biệt với thực phẩm tươi sống không thể chờ 9–10 ngày kiểm nghiệm. Một trong những thiệt hại đau xót nhất mà các doanh nghiệp lo ngại là tình trạng hư hỏng hàng hóa thực phẩm. Đối với rau quả, thực phẩm tươi sống, thời gian là "vàng".

Ông Huy phân tích: "Nếu phải chờ từ 9 - 10 ngày để kiểm nghiệm mới được thông quan, hàng hóa chắc chắn sẽ hỏng hết. Vừa qua, 300.000 tấn nông sản thoát cảnh ùn ứ là nhờ Bộ Nông nghiệp & Môi trường đã nhanh chóng quyết định cho thông quan theo quy định cũ. Nếu sau 15/4, thẩm quyền này bị xé lẻ về các tỉnh mà quy trình vẫn rườm rà, doanh nghiệp sẽ trắng tay nhìn hàng hóa thối rữa tại cảng".

EuroCham nhận định việc siết chặt này không thực sự giúp cải thiện ATTP, bởi các vụ việc vi phạm thời gian qua chủ yếu không xuất phát từ hàng nhập khẩu.

"Điều này giống như chúng ta đang có chính quyền xã và tỉnh, nay lại đẻ thêm cấp huyện ở giữa. Sở phải xây dựng quy trình, trực tiếp đi lấy mẫu rồi mới ra quyết định thông quan. Sự rườm rà này chắc chắn làm tăng mạnh thời gian chờ đợi", đại diện EuroCham nhấn mạnh.

Để tránh tái diễn tình trạng ùn ứ hàng hoá thông quan sau ngày 15/4, EuroCham khuyến nghị ưu tiên sửa Luật An toàn thực phẩm. Theo đó, nên bãi bỏ Nghị định 46 và Nghị quyết 66 để tập trung sửa luật và ban hành nghị định hướng dẫn đồng bộ. Không nên ban hành các văn bản chỉ có hiệu lực vài tháng, gây rối loạn sản xuất

Chuyển mạnh sang hậu kiểm, chỉ đưa ra thủ tục mới nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng. Không thể bắt doanh nghiệp "cõng" 2-3 loại giấy phép cho cùng một sản phẩm như trường hợp sữa công thức.

Thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng một cách dàn trải, cần quản lý từ "trang trại đến bàn ăn" theo tiêu chuẩn HACCP, ISO, GMP. Tập trung vào các điểm trọng yếu rủi ro cao thay vì kiểm tra tràn lan mọi lô hàng.

EuroCham cũng kiến nghị loại bỏ các quy định làm khó phòng kiểm nghiệm quốc tế như bắt buộc mẫu phiếu kiểm nghiệm phải có tiêu đề tiếng Việt, tránh biến Việt Nam thành "ốc đảo" trong chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu.

"Doanh nghiệp cần một môi trường pháp lý ổn định và có tính dự báo. Chúng ta cần một hệ thống quản lý khoa học, xử phạt nghiêm minh, thay vì dàn trải nguồn lực vào những thủ tục hành chính vô ích", ông Uy kết luận.