Khuyến nghị 5 bước thực hành ESG cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

ESG ngày càng được sử dụng phổ biến hơn để đánh giá mức độ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp.Với các SME Việt Nam, đây không còn là vấn đề chỉ đặt ra cho những tập đoàn lớn. Khi khách hàng quốc tế gia tăng yêu cầu về phát thải, lao động và quản trị, năng lực đáp ứng các yêu cầu về ESG có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ đơn hàng và tham gia chuỗi cung ứng.

Tại thị trường châu Âu – một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, doanh nghiệp xuất khẩu và các nhà cung ứng ngày càng phải quan tâm nhiều hơn tới những quy định liên quan đến phát thải carbon, chống phá rừng, thiết kế sinh thái, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm đối với các vấn đề môi trường, xã hội trong chuỗi giá trị.

Một doanh nghiệp dệt may có thể phải cung cấp dữ liệu về năng lượng và phát thải; doanh nghiệp gỗ cần chứng minh nguồn nguyên liệu hợp pháp, đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc; trong khi nhà cung ứng trong chuỗi giá trị có thể phải đáp ứng các yêu cầu về môi trường, an toàn lao động và quản trị.

Tuy nhiên, nguồn lực hạn chế khiến nhiều SME khó triển khai đồng thời toàn bộ các nội dung ESG. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nên bắt đầu từ những vấn đề có tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, sau đó từng bước mở rộng.

Tại Diễn đàn Năng suất Chất lượng quốc gia 2026, bà Yulia Dobrolyubova - Chuyên gia APO, Trưởng bộ phận Phát triển bền vững doanh nghiệp và Biến đổi khí hậu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã đưa ra một số khuyến nghị cho SME Việt Nam. Việc cần làm đầu tiên là đánh giá mức độ trưởng thành về ESG của doanh nghiệp. Trước khi đầu tư cho ESG, SME cần đối chiếu hoạt động hiện tại với khung tiêu chuẩn quốc tế được công nhận để xác định khoảng cách giữa thực trạng và yêu cầu. Đây cũng là cách giúp doanh nghiệp tránh đầu tư dàn trải vào những tiêu chí chưa tạo ra giá trị trước mắt.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần tận dụng hệ thống quản lý và chứng nhận đã có sẵn. Thay vì xây dựng lại từ đầu, SME hãy tích hợp và mở rộng các hệ thống quản lý chất lượng và môi trường hiện có (như ISO 9001, ISO 14001) sang các phạm vi rộng hơn của ESG.

Bước tiếp theo là ưu tiên những yêu cầu trực tiếp từ người mua. Với SME, không phải tiêu chí ESG nào cũng có mức độ quan trọng như nhau. Doanh nghiệp nên tập trung nguồn lực giải quyết các tiêu chí ESG mà khách hàng hoặc đối tác lớn trong chuỗi cung ứng yêu cầu trước tiên (như giảm phát thải, an toàn lao động, truy xuất nguồn gốc) để duy trì đơn hàng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Cách tiếp cận này giúp ESG gắn với bài toán kinh doanh thay vì trở thành một nhiệm vụ riêng của doanh nghiệp.

Bước thứ tư, doanh nghiệp cần đưa ESG vào kế hoạch tài chính từ sớm. Cần đưa các chi phí chuyển đổi công nghệ, chi phí kiểm toán độc lập và chứng nhận ESG vào kế hoạch tài chính dài hạn của doanh nghiệp để tránh bị động trước các mốc thời hạn tuân thủ khắt khe của thị trường.

Và cuối cùng, doanh nghiệp cần tận dụng các nguồn tài chính xanh, bền vững. Khi các ngân hàng và nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến yếu tố bền vững, SME có thêm một hướng tiếp cận vốn cho quá trình chuyển đổi. Doanh nghiệp có thể tìm hiểu các khoản tín dụng xanh, khoản vay gắn với mục tiêu bền vững hoặc các chương trình hỗ trợ dành cho dự án tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và sử dụng công nghệ sạch.

Tuy nhiên, để tiếp cận nguồn vốn này, doanh nghiệp cần có dữ liệu đủ tin cậy về hoạt động, mục tiêu cải thiện và kết quả thực hiện. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống thu thập và đo lường dữ liệu ESG từ sớm có ý nghĩa không chỉ với báo cáo ESG mà còn với khả năng tiếp cận vốn.

Quá trình thúc đẩy thực hành ESG của Việt Nam sẽ phụ thuộc không chỉ vào nỗ lực của từng doanh nghiệp mà còn vào hệ sinh thái hỗ trợ ESG đồng bộ cấp quốc gia, bao gồm các quy định pháp lý, công cụ và hỗ trợ kỹ thuật, sự phối hợp liên ngành cũng như năng lực bảo đảm thực thi.