Mở 'nút thắt' chính sách để điện mặt trời mái nhà bứt phá

Thông tin trên được đưa ra tại hội thảo “Bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP Hồ Chí Minh” do Báo Người Lao Động phối hợp với EVNHCMC tổ chức ngày 5/5, với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp.

Điện là nền tảng cho tăng trưởng nhưng còn nhiều điểm nghẽn

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, điện năng không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành nền tảng trực tiếp của tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhu cầu điện sẽ gia tăng nhanh cả về quy mô lẫn chất lượng, đòi hỏi nguồn cung phải đủ, ổn định và ngày càng xanh.

Bốn định hướng lớn để phát triển nguồn điện tại TP Hồ Chí Minh được nhấn mạnh gồm: phát triển mạnh điện mặt trời mái nhà; thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA); tăng cường liên kết vùng về nguồn và lưới điện; đồng thời phát triển nguồn điện nền ổn định, trong đó điện khí LNG giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc phát triển nguồn điện tại thành phố vẫn còn nhiều “nút thắt” như cơ chế chính sách chậm điều chỉnh, hạ tầng lưới điện chưa theo kịp nhu cầu và việc huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế.

Theo các chuyên gia và doanh nghiệp, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay chi phí, mà ở cơ chế và hiệu quả tài chính.

Giá mua điện dư từ điện mặt trời mái nhà chưa đủ hấp dẫn khiến thời gian hoàn vốn kéo dài, làm giảm động lực đầu tư. Thực tế, tỷ lệ lắp đặt tại khu công nghiệp mới đạt khoảng 20%, trong khi tại khu dân cư, tỷ lệ này còn thấp hơn.

Một số ý kiến đề xuất nâng tỷ lệ mua điện dư, áp dụng giá điện theo thị trường và có chính sách ưu đãi như tín dụng xanh, giảm thuế, nhằm tạo cú hích cho thị trường.

Ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam.

Bên cạnh đó, việc kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) được đánh giá là giải pháp then chốt giúp tối ưu hiệu quả, giảm phụ thuộc vào lưới điện và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Đại diện Tổng Công ty Điện lực miền Nam cho rằng, tiết kiệm điện là giải pháp hiệu quả hơn so với đầu tư nguồn mới, bởi chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt.

Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ hộ gia đình đến doanh nghiệp như sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, điều chỉnh giờ sản xuất, tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải và kiểm toán năng lượng.

Đặc biệt, việc kết hợp tiết kiệm điện với phát triển nguồn điện tại chỗ như điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng.

Cần đột phá cơ chế để phát triển điện mặt trời mái nhà

Trong chiến lược phát triển, TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh thu hút các ngành công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu – những lĩnh vực có nhu cầu điện lớn và yêu cầu chất lượng điện rất cao.

Theo các chuyên gia, nguồn điện không chỉ cần đủ mà còn phải ổn định gần như tuyệt đối, bởi chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

Do đó, việc phát triển điện sạch, điện thông minh và hệ thống lưới điện hiện đại là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh và cam kết phát thải ròng bằng “0” ngày càng trở nên bắt buộc.

Bà Nguyễn Thị Kim Ngọc - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh.

Đại diện Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết thành phố đang xây dựng các cơ chế hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Các giải pháp trọng tâm gồm: đa dạng nguồn vốn đầu tư, thúc đẩy tín dụng xanh; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý năng lượng; xây dựng bản đồ tiềm năng điện mặt trời; đồng thời hoàn thiện chính sách hỗ trợ hộ gia đình và doanh nghiệp lắp đặt hệ thống tự sản, tự tiêu.

Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh(HIDS).

Song song đó, TP Hồ Chí Minh cũng định hướng phát triển đồng bộ các nguồn năng lượng như điện khí LNG, năng lượng tái tạo, điện rác và hệ thống lưu trữ, kết hợp đầu tư mạnh vào lưới điện thông minh.

Ngành điện TP Hồ Chí Minh đã xây dựng các kịch bản cung ứng điện cho năm 2026, với mục tiêu đáp ứng mức tăng trưởng phụ tải từ 5% đến gần 10%. Hệ thống hiện có mức dự phòng tương đối an toàn, song vẫn cần tiếp tục đầu tư để theo kịp nhu cầu.

Các chuyên gia nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, TP Hồ Chí Minh phải đi trước một bước về năng lượng. Không chỉ là “đủ điện”, mà còn là điện sạch, điện thông minh và hệ sinh thái năng lượng hiện đại.

Nếu tháo gỡ được các rào cản về cơ chế, giá điện và hạ tầng, điện mặt trời mái nhà hoàn toàn có thể bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, trở thành một trong những động lực quan trọng cho phát triển kinh tế bền vững của thành phố.