Nhận diện 5 nỗi lo lớn và kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp

Vướng mắc không chỉ ở chính sách

Tại hội nghị thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết, từ thực tiễn phản ánh của doanh nghiệp, có 5 vấn đề nổi cộm đang gây nhiều băn khoăn nhất.

Trong đó, sự bất định của thể chế đang trở thành một loại "chi phí vô hình" nhưng rất lớn đối với doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng văn bản cũ hết hiệu lực trong khi văn bản thay thế chưa được ban hành, hoặc quy định pháp luật thay đổi với tần suất cao nhưng thiếu giai đoạn chuyển tiếp phù hợp. Điều này khiến doanh nghiệp rơi vào tình thế "tuân thủ quy định cũ thì vướng, không tuân thủ thì có nguy cơ vi phạm", kéo theo rủi ro pháp lý lớn.

Thứ 2, dòng tiền bị ách tắc, đặc biệt ở khâu hoàn thuế giá trị gia tăng. Mặc dù Bộ Tài chính đã có nhiều giải pháp tháo gỡ, song vẫn còn một số doanh nghiệp gặp khó khăn khi khoản thuế đầu vào bị "treo". Có trường hợp doanh nghiệp trở thành nạn nhân khi đối tác bỏ trốn, nhưng vẫn bị tạm dừng hoàn thuế dù giao dịch thực tế là có thật.

Thứ 3, tư duy tiền kiểm và chi phí tuân thủ vẫn là gánh nặng đối với doanh nghiệp. Nhiều sản phẩm thực phẩm đã đạt tiêu chuẩn quốc tế nhưng vẫn bị quản lý như nhóm có nguy cơ cao, dẫn đến phát sinh thêm thời gian và chi phí. Tương tự, hóa chất nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng do chưa có giấy phép, trong khi cổng thông tin một cửa quốc gia gặp trục trặc, khiến doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí lưu kho, lưu bãi.

Thứ 4, sự chồng chéo và thiếu liên thông trong hệ thống pháp luật. Theo đó, một dự án đầu tư phải thực hiện đồng thời nhiều thủ tục liên quan đến chủ trương đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường nhưng không có đầu mối điều phối xuyên suốt. Ngay cả trong quá trình chuyển đổi số, nhiều nơi vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp đồng thời hồ sơ điện tử và hồ sơ giấy.

Thứ 5, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo vẫn chưa được khơi thông hiệu quả. Chủ tịch VCCI cho rằng hoạt động tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp, trong khi doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cần cơ chế chấp nhận rủi ro và sự đồng hành của hệ thống ngân hàng đối với các dự án đầu tư, kinh doanh.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, 53 nhóm vướng mắc mà VCCI tổng hợp có thể quy về một điểm cốt lõi là: nguồn lực của nền kinh tế vẫn chưa được lưu thông hiệu quả, trong khi hiệu quả đầu ra bị bào mòn bởi các chi phí phát sinh từ sự thiếu chắc chắn của môi trường pháp lý và thực thi.

Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở chính sách mà còn ở sự thiếu nhất quán trong thực thi, khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí của sự không chắc chắn.

Đánh giá phản hồi của các bộ, ngành đối với 53 nhóm kiến nghị, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng ghi nhận tinh thần cầu thị khi đã có 51 nhóm được phản hồi.

Tuy nhiên, theo VCCI, nhiều phản hồi mới dừng ở việc viện dẫn quy định, trong khi vướng mắc chủ yếu nằm ở khâu thực thi, như tình trạng vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp song song hồ sơ giấy và điện tử dù pháp luật không quy định. Còn 17 kiến nghị mới chỉ ở mức ghi nhận, nghiên cứu, tiếp thu, trong khi doanh nghiệp mong muốn có lộ trình và thời hạn xử lý cụ thể. Với các vấn đề liên ngành, mỗi bộ chỉ giải quyết phần việc thuộc thẩm quyền, khiến doanh nghiệp vẫn phải tự phối hợp làm việc với nhiều cơ quan và gặp nhiều khó khăn.

Kiến nghị một đầu mối, một quy trình, một kết quả

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, VCCI kiến nghị tập trung vào ba nhóm giải pháp.

Trước hết, việc cải cách không nên chỉ dừng ở sửa đổi chính sách mà phải bảo đảm hiệu quả thực thi ở cấp cơ sở. VCCI đề xuất xây dựng cơ chế đo lường chất lượng thực thi tại các cơ quan trực tiếp giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp thông qua chỉ số hài lòng của doanh nghiệp, đường dây phản hồi trực tiếp và chế tài đối với cán bộ thực thi.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, mô hình chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở, ngành và địa phương (DDCI) mà VCCI đang phối hợp triển khai tại một số địa phương đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng điều hành và cải thiện môi trường đầu tư.

Bên cạnh đó, VCCI đề xuất mỗi trong số 53 nhóm kiến nghị cần được giao rõ một cơ quan chủ trì, một người chịu trách nhiệm, một thời hạn xử lý và một chỉ tiêu đo lường kết quả, nhằm bảo đảm việc tháo gỡ được theo dõi đến cùng.

Đối với các vướng mắc liên quan nhiều lĩnh vực như đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng và môi trường, VCCI kiến nghị áp dụng nguyên tắc "một đầu mối, một quy trình và một kết quả", thay vì để doanh nghiệp phải làm việc với nhiều cơ quan khác nhau.

Ngoài việc tháo gỡ khó khăn, VCCI cũng đề xuất hai nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Một là, cần tăng cường các chính sách tạo cầu cho doanh nghiệp thông qua tháo gỡ thủ tục xuất khẩu, mở rộng thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Hai là, cần xây dựng cơ chế liên kết thực chất giữa các doanh nghiệp. Theo VCCI, các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước cần phát huy vai trò là những "người mua lớn", dẫn dắt chuỗi cung ứng; doanh nghiệp FDI cần thực hiện mạnh mẽ hơn các cam kết nội địa hóa, trong khi doanh nghiệp tư nhân trong nước phải chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.