Nút thắt bảo hiểm kìm dòng vốn chảy vào doanh nghiệp

Doanh nghiệp khó tiếp cận bảo hiểm

Trong khuôn khổ hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” diễn ra ngày 24/4 tại Hà Nội, ông Nguyễn Văn Long – Giám đốc Công ty CP Nhật Long đã chia sẻ về những rủi ro của lĩnh vực đầu tư nuôi trồng thủy sản. Theo thực tế, các doanh nghiệp hoạt động trong ngành này không chỉ ở Quảng Ninh mà trên phạm vi cả nước thời gian qua thường xuyên đối diện nhiều rủi ro. Riêng năm 2024, bão Yagi đã gây thiệt hại rất lớn; riêng Nhật Long cũng tổn thất tới hàng trăm tỷ đồng.

“Sau những thiệt hại đó, từ góc độ doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy nhu cầu tiếp cận bảo hiểm là rất cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc tiếp cận bảo hiểm trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản hiện nay vẫn rất khó khăn. Doanh nghiệp đã nhiều lần làm việc, đề nghị đánh giá, định giá tài sản, nhưng vẫn gặp nhiều vướng mắc. Đặc thù của ngành là mức đầu tư rất lớn, đặc biệt với các mô hình nuôi biển”, ông Long nêu.

Ngay cả với các dự án đầu tư trên đất liền, dù có đầy đủ giấy tờ pháp lý như sổ đỏ, hợp đồng thuê đất, quy hoạch, nhưng do hình thức thuê đất trả tiền hàng năm nên gặp nhiều hạn chế. Việc không được nộp tiền thuê đất một lần trong thời gian dài khiến tài sản khó được định giá đầy đủ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng vay vốn cũng như mua bảo hiểm.

Trong khi đó, lĩnh vực thủy sản có mức độ rủi ro rất cao, chi phí đầu tư lớn. Các hạng mục như nhà trại giống, ao nuôi bê tông, kết cấu thép… đều cần nền tảng pháp lý ổn định để định giá. Tuy nhiên, với hình thức thuê đất trả tiền hàng năm, việc định giá tài sản trên đất để phục vụ vay vốn hoặc bảo hiểm gần như không khả thi.

“Sau bão Yagi, chúng tôi nhận thấy khoảng 90% doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản chưa tiếp cận được bảo hiểm. Đây thực sự là một nút thắt cần được tháo gỡ”, ông Long nhấn mạnh.

Theo ông Long, chi phí đầu tư cho mỗi vụ nuôi là rất lớn, bao gồm cả tài sản cố định và chi phí sản xuất. Mỗi vụ, doanh nghiệp thả khoảng 50 triệu con tôm giống; chi phí điện hơn chục tỷ đồng mỗi năm, tương đương hơn 1 tỷ đồng/tháng; chi phí thức ăn gần 100 tỷ đồng/năm. Tất cả phụ thuộc vào kết quả thu hoạch nhưng lại rất dễ bị ảnh hưởng bởi rủi ro thiên tai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, rủi ro ngày càng gia tăng, nhưng bảo hiểm vẫn chưa phát triển tương xứng, trở thành điểm nghẽn lớn đối với doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp lớn, ông Nguyễn Anh Tuấn – Giám đốc Tài chính Tập đoàn PAN cho rằng, cơ chế chia sẻ rủi ro hiện chưa đầy đủ. Trong quá trình tìm kiếm đối tác, doanh nghiệp có thể kết nối được với các đơn vị bao tiêu sản phẩm, nhưng lại gặp khó khăn khi tìm kiếm các tổ chức cung cấp tín dụng và bảo hiểm nông nghiệp. Đây là hai mắt xích quan trọng nhưng còn thiếu hụt trên thị trường.

Do đó, nếu có chính sách thúc đẩy phát triển bảo hiểm nông nghiệp, thậm chí có thể xem xét áp dụng như một điều kiện đi kèm khi cấp tín dụng, sẽ góp phần tạo cơ chế chia sẻ rủi ro hiệu quả hơn. Khi đó, các tổ chức tín dụng cũng sẽ tự tin hơn trong việc giải ngân cho các dự án nông nghiệp.

Đồng quan điểm, ông Tạ Đình Thi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, vướng mắc hiện nay tập trung vào hai vấn đề lớn: cơ chế chia sẻ rủi ro và tài sản bảo đảm. Với doanh nghiệp lớn, đây không phải trở ngại lớn, nhưng với doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm đa số trong nông nghiệp – thì lại là rào cản đáng kể.

“Thực tế cho thấy doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn, có tài sản bảo đảm, ngân hàng cũng có nhu cầu cho vay, nhưng quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc, khiến dòng vốn chưa thể lưu thông hiệu quả”, ông Thi nhận định.

Theo ông Nguyễn Quang Ngọc – Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank, khung pháp lý về tài sản bảo đảm cơ bản đã có, bao gồm cả quyền bề mặt và tài sản hình thành từ vốn vay. Tuy nhiên, việc xác nhận, cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu còn nhiều khó khăn, khiến doanh nghiệp khó sử dụng làm tài sản thế chấp.

Nếu các tài sản này không được bảo hiểm, rủi ro sẽ dồn về phía doanh nghiệp và ngân hàng. Vì vậy, việc phát triển thị trường bảo hiểm nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết.

Cần giải pháp đồng bộ

Ở góc độ chính sách, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hà (đoàn Tuyên Quang) cho rằng, một trong những vướng mắc lớn hiện nay là việc pháp luật chưa cho phép thế chấp quyền sử dụng đất thuê trả tiền hàng năm, mà chỉ chấp nhận tài sản gắn liền trên đất. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khi tiếp cận vốn.

Nếu cho phép sử dụng quyền sử dụng đất thuê trả tiền hàng năm làm tài sản bảo đảm, sẽ góp phần khơi thông nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, giải pháp này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do loại hình đất này không ổn định, phụ thuộc vào nghĩa vụ tài chính hàng năm của doanh nghiệp.

“Trong trường hợp doanh nghiệp không đảm bảo khả năng tài chính để trả tiền thuê đất, rủi ro sẽ phát sinh và ảnh hưởng đến quyền lợi của ngân hàng khi xử lý tài sản bảo đảm”, bà Hà phân tích.

Để tháo gỡ, bà Hà đề xuất cần có giải pháp đồng bộ, bao gồm: xây dựng cơ chế bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai; hoàn thiện quy định về định giá tài sản, đăng ký giao dịch bảo đảm; đồng thời cải thiện cơ chế xử lý tài sản khi phát sinh rủi ro.

Một hướng đi khác có thể triển khai ngay là mở rộng cho vay không có tài sản bảo đảm. Theo quy định hiện hành, việc có hay không có tài sản bảo đảm là do ngân hàng và khách hàng thỏa thuận. Trên thực tế, nhiều ngân hàng đã có tiêu chí nội bộ để cho vay không tài sản bảo đảm, thậm chí lên tới 100% nhu cầu vốn nếu khách hàng đáp ứng điều kiện về lịch sử tín dụng, năng lực tài chính và xếp hạng tín dụng.

"Việc phát huy cơ chế này sẽ góp phần quan trọng trong việc khơi thông dòng vốn tín dụng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều rào cản về tài sản bảo đảm và rủi ro vẫn chưa được tháo gỡ triệt để", bà Hà nhấn mạnh.