Ưu đãi thuế chưa đủ tiếp sức doanh nghiệp khoa học công nghệ bứt phá

Hội nghị “Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân” ngày 25/5 tại Hà Nội đã thu hút nhiều ý kiến phát biểu từ các doanh nghiệp tư nhân thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Thầy thuốc ưu tú, ThS, DS Nguyễn Thị Hương Liên - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VST), Phó Chủ tịch, CEO Công ty CP Sao Thái Dương đã gửi tới hội nghị tham luận quan trọng “Phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ - Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với viện, trường và cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu”.

Ưu đãi thuế chỉ áp dụng tối đa cho 1 chu kỳ nghiên cứu

Theo bà Liên, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế.

Tại Việt Nam, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều chủ trương lớn như Nghị quyết 57 về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Quốc hội cũng đang hoàn thiện hệ thống pháp luật mới về KHCN, mở ra cơ hội hình thành một thế hệ doanh nghiệp KHCN Việt Nam có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Hiện nay, cả nước có gần 1.000 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp KHCN. Phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ, có nhiều sáng tạo nhưng gặp khó khăn về vốn, nhân lực chất lượng cao và khả năng tiếp cận chính sách.

VST hiện quy tụ gần 200 doanh nghiệp hội viên hoạt động trong nhiều lĩnh vực như công nghệ sinh học, dược liệu, y dược, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thông tin, tự động hóa, vật liệu mới, môi trường và cơ khí chế tạo.

Theo Phó Chủ tịch VST, thời gian qua, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế quan trọng nhằm thúc đẩy KHCN và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là Luật Khoa học và Công nghệ 2025, Nghị định 268 về phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo, cùng các cơ chế hỗ trợ từ Quỹ NAFOSTED, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia NATIF và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp KHCN, bà Liên cho rằng vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Trong đó, chưa có hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp tiếp cận các quỹ KHCN, quỹ đổi mới sáng tạo và các chính sách hỗ trợ hiện hành. Đồng thời, chính sách giữa Luật Khoa học và Công nghệ 2025 với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 vẫn chưa thực sự liên thông.

Theo phân tích của bà Liên, tinh thần của Luật Khoa học và Công nghệ 2025 và Nghị định 268/2025 là khuyến khích doanh nghiệp KHCN tiếp tục đầu tư R&D, tạo ra các sản phẩm mới từ các chu kỳ nghiên cứu tiếp theo nhờ năng lực nghiên cứu ứng dụng cốt lõi.

Doanh nghiệp nếu tiếp tục đầu tư R&D để tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ mới thì sẽ tiếp tục được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tương tự giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, theo hướng dẫn từ Nghị định 320/2025 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, ưu đãi thuế hiện chỉ áp dụng tối đa cho một chu kỳ nghiên cứu.

“Điều này thực sự chưa đủ giúp tiếp sức cho doanh nghiệp KHCN ‘cá chép hóa rồng’. Thực tế có nhiều đề tài nghiên cứu kéo dài hàng chục năm và cần nguồn đầu tư rất lớn, trong khi doanh nghiệp khoa học công nghệ có năng lực và tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu”, bà Liên nhấn mạnh.

Liên kết chưa chặt chẽ

Một vấn đề lớn khác được bà Liên đề cập là sự liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học còn thiếu chặt chẽ.

Nhiều đề tài nghiên cứu có giá trị khoa học nhưng chưa xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường nên khó thương mại hóa, trong khi doanh nghiệp lại rất cần các giải pháp công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.

Theo đại diện VST, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy khi doanh nghiệp trở thành “người ra đề bài” cho viện nghiên cứu, trường đại học và nhà khoa học thì kết quả nghiên cứu có thể nhanh chóng được ứng dụng vào thực tế.

Khi đó, Nhà nước cần đóng vai trò hỗ trợ cơ chế, kết nối và một phần nguồn lực tài chính thông qua hợp đồng giữa doanh nghiệp với viện, trường cùng các chính sách ưu đãi thuế thực chất, hiệu quả.

Cho rằng trong kỷ nguyên AI và kinh tế số, quốc gia nào làm chủ được công nghệ và thương mại hóa tri thức nhanh hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn, bà Nguyễn Thị Hương Liên đã đề xuất 3 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tăng cường tính liên thông giữa Luật Khoa học và Công nghệ 2025, Nghị định 268/2025 với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 theo hướng doanh nghiệp khoa học công nghệ tiếp tục đầu tư R&D và tạo ra sản phẩm mới đáp ứng tiêu chí quy định thì tiếp tục được hưởng ưu đãi thuế tương ứng cho phần giá trị tạo ra từ sản phẩm mới.

Thứ hai, xây dựng chính sách hỗ trợ đầu ra và phát triển thị trường cho doanh nghiệp khoa học công nghệ như ưu tiên mua sản phẩm khoa học công nghệ sản xuất trong nước trong các chương trình đầu tư công; hỗ trợ nâng cao nhận diện và niềm tự hào sử dụng hàng hóa khoa học công nghệ Việt; đẩy mạnh xúc tiến thương mại cho doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm công nghệ Việt Nam.

Thứ ba, phát triển và quản trị nền tảng số tin cậy để chia sẻ dữ liệu kết quả nghiên cứu khoa học, phân nhóm và xếp hạng nhà khoa học, giúp cộng đồng doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nghiên cứu từ viện trường và nhà khoa học, qua đó thúc đẩy liên kết “3 nhà” gồm Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp vận hành hiệu quả 24/7.

Theo bà Liên, đây sẽ là nền tảng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, hiệu quả và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

“Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan quản lý, các viện trường và cộng đồng doanh nghiệp để góp phần phát triển kinh tế Việt Nam”, Phó Chủ tịch VST khẳng định.