Xuất khẩu trực tuyến: Đừng để hàng Việt thua ở cách tiếp cận

Không thua ở chất lượng

Trên toàn cầu, quy mô của thương mại điện tử xuyên (TMĐT) biên giới được dự báo đạt xấp xỉ 800 tỷ USD, với mức tăng trưởng cao từ 25 - 30% một năm, tập trung vào một số thị trường lớn, đặc biệt là khu vực châu Á - nơi tăng trưởng nóng về TMĐT, kể cả B2C và B2B.

Trong khi đó, doanh thu của Việt Nam mới đạt khoảng 5 tỷ USD. Dự báo, con số này có thể gia tăng cao hơn trong thời gian tới. Điều này phụ thuộc vào sự quan tâm của các doanh nghiệp cũng như các hiệp hội, ngành hàng.

Theo số liệu từ báo cáo xuất nhập khẩu 2024, tổng giá trị xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử (TMĐT) của Việt Nam đạt 4,1 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 1,7 tỷ USD. Tuy nhiên, trong năm 2025, ước tính xuất khẩu qua kênh này đã tăng 18%, đạt 2 tỷ USD, nâng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua TMĐT Việt Nam lên 4,45 tỷ USD.

Bà Lại Việt Anh - Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng, đây là tín hiệu tích cực cho thấy nhu cầu quốc tế đối với sản phẩm Việt Nam qua các kênh tiếp thị số tiếp tục tăng. Các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ, đang khai thác hiệu quả các nền tảng số cùng công cụ quảng bá, phân phối xuyên biên giới. Các điều kiện hỗ trợ như logistics, thanh toán và các giải pháp trọn gói cho doanh nghiệp xuất khẩu trên nền tảng thương mại điện tử đã có bước cải thiện đáng kể.

"Với đà tăng trưởng này, nếu Việt nam tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng sản phẩm, dữ liệu và thúc đẩy "xanh hóa", TMĐT xuyên biên giới sẽ còn nhiều dư địa để bứt phá", bà Lại Việt Anh nhìn nhận.

Tuy vậy, đánh giá về thực trạng của doanh nghiệp Việt trên thị trường quốc tế, bà Nguyễn Thị Phương Uyên - Trưởng phòng Hỗ trợ và Phát triển Kinh doanh, Trung tâm Thương mại điện tử khu vực phía Bắc, OSB Group nhận định nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang gặp phải những sai lầm phổ biến ngay từ bước đầu tiếp cận.

Thứ nhất, dù sản phẩm có chất lượng tốt nhưng nhiều đơn vị chưa hiện diện trên các nền tảng quốc tế, khiến hàng hóa không thể đến được với người mua toàn cầu. Thứ hai, việc thiếu dữ liệu thị trường khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc định giá cạnh tranh và đàm phán. Sự thiếu chuyên nghiệp trong việc xây dựng hình ảnh, nội dung website cũng khiến khách hàng quốc tế e ngại về độ tin cậy.

"Chúng ta không thua về chất lượng sản phẩm mà đang thua về cách tiếp cận", bà Uyên nhấn mạnh. Để giải quyết vấn đề này, việc tận dụng các nền tảng TMĐT B2B quy mô toàn cầu như Alibaba.com hay các sàn chuyên biệt về nông sản là hướng đi tất yếu. Các nền tảng này không chỉ là nơi bán hàng mà còn là công cụ để doanh nghiệp xây dựng uy tín xuất khẩu và tiếp cận hàng triệu người mua từ hàng trăm quốc gia. Số liệu cho thấy, thực phẩm - đồ uống, nông sản, mỹ phẩm đang là những ngành hàng xuất khẩu trực tuyến thế mạnh của Việt Nam.

Bà Vũ Xuân Linh - Giám đốc Quan hệ Đối tác Chiến lược của Shopee cho biết, hành vi tiêu dùng của khách hàng khu vực châu Á rất tương đồng với Việt Nam, giúp doanh nghiệp giảm thiểu thời gian và chi phí nghiên cứu thị trường.

Lợi thế của xuất khẩu trực tuyến B2C nằm ở khả năng rút ngắn thời gian tiếp cận, hoạt động 24/7 và giảm chi phí đầu tư hạ tầng truyền thống. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí siêu nhỏ, mô hình vận hành hiện đại cho phép họ chỉ cần tập trung vào khâu sản xuất và quản lý đơn hàng tại kho nội địa. Các khâu phức tạp như thủ tục hải quan, vận chuyển quốc tế, thanh toán hay chăm sóc khách hàng bản địa có thể được giải quyết thông qua các nền tảng hỗ trợ trung gian. Điều này giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ và logistics, vốn là nỗi lo lớn nhất của các doanh nghiệp nhỏ khi muốn vươn ra nước ngoài.

"Giấy thông hành" mới của toàn cầu

Khi quy mô xuất khẩu mở rộng, bài toán thanh toán quốc tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo bà Anna Trần, đại diện PingPong, người bán Việt Nam hiện đang hiện diện trên hơn 30 kênh TMĐT xuyên biên giới, với thị trường chủ lực là Mỹ và châu Âu, bên cạnh sự trỗi dậy của Đông Nam Á.

Tuy nhiên, doanh nghiệp thường gặp khó khăn do thiếu sự hỗ trợ từ các nền tảng bản địa, rủi ro bị khóa tài khoản thanh toán, hay sự phức tạp trong quy định thuế quan và ngoại hối của từng nước. Nhu cầu thực tế đòi hỏi một quy trình khép kín: từ việc nhận tiền đa ngoại tệ, thanh toán chi phí vận hành (quảng cáo, logistics) đến việc tuân thủ pháp luật khi chuyển lợi nhuận về nước. Việc minh bạch hóa dòng tiền không chỉ giúp doanh nghiệp an tâm kinh doanh mà còn là yếu tố quan trọng để mở rộng quy mô bền vững.

Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, một xu hướng không thể đảo ngược trong thương mại quốc tế hiện nay là yêu cầu về Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG). Bà Đinh Nguyễn Bích Lệ - đại diện Sedex tại Việt Nam ví von đây là "phần chìm của tảng băng" mà nhiều doanh nghiệp Việt chưa thực sự chú trọng.

Khách hàng quốc tế, đặc biệt là các thị trường khó tính như Âu - Mỹ, ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Họ muốn biết sản phẩm đến từ đâu, ai sản xuất, và quá trình đó có tuân thủ các tiêu chuẩn về lao động, an toàn và môi trường hay không. Thay vì đối phó với từng cuộc đánh giá riêng lẻ gây tốn kém, doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào các nền tảng đánh giá tiêu chuẩn quốc tế như SMETA để xây dựng "hồ sơ năng lực số". Đây được xem là tấm vé thông hành dài hạn để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để thành công trong xuất khẩu trực tuyến, doanh nghiệp Việt cần một chiến lược tổng thể, từ việc hiện diện trên đa nền tảng, tối ưu hóa vận hành - thanh toán, đến việc chuẩn hóa quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế. Chỉ khi kết hợp đồng bộ các yếu tố này, hàng hóa Việt Nam mới có thể chuyển mình từ "bán được hàng" sang "bán hàng bền vững" trên thị trường thế giới.