Nâng tầm giá trị cà phê phải bắt đầu từ vườn cây

Sau sáp nhập, Lâm Đồng sở hữu vùng sản xuất cà phê lớn nhất cả nước, song quy mô chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi chất lượng được nâng lên và giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn. Trao đổi với Tạp chí Doanh nghiệp Việt Nam, bà Đinh Nguyễn Thùy Dung - Chủ tịch Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng, Giám đốc Công ty TNHH Hồ Phượng, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, chia sẻ về những ưu tiên của nhiệm kỳ mới và giải pháp giúp người trồng tăng thu nhập từ chuỗi giá trị.

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung thay mặt Ban Chấp hành Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2026 - 2031 phát biểu nhận nhiệm vụ.

Thưa bà, trên cương vị Chủ tịch Hội nhiệm kỳ mới, bà xác định những nhiệm vụ trọng tâm nào cần ưu tiên triển khai ngay sau đại hội?

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung: Trước hết, chúng tôi cần kiện toàn tổ chức, phân công rõ trách nhiệm trong Ban Chấp hành và cụ thể hóa nghị quyết đại hội thành chương trình công tác. Hội viên cần biết Hội hỗ trợ những gì, ai phụ trách và kết quả dự kiến ra sao.

Đại hội đã thống nhất đề nghị đổi tên Hội thành Hiệp hội Cà phê tỉnh Lâm Đồng. Chúng tôi sẽ hoàn thiện hồ sơ, trình cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định. Nếu được chấp thuận, tên gọi mới cần đi cùng việc mở rộng khả năng tập hợp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong toàn chuỗi cà phê.

Hội hiện có 120 hội viên. Sau sáp nhập, địa bàn hoạt động rộng hơn, nhu cầu của từng vùng sản xuất cũng khác nhau. Hội phải gần cơ sở, phát triển hội viên, nắm bắt khó khăn về kỹ thuật, vốn, tiêu chuẩn và thị trường để kết nối nguồn lực tháo gỡ. Hiệu quả hoạt động không chỉ thể hiện qua số cuộc họp hay số hội viên, mà phải được đo bằng số lượng vướng mắc được giải quyết và cơ hội kinh doanh được mở ra.

Với bà Đinh Nguyễn Thùy Dung, nâng tầm cà phê Lâm Đồng phải bắt đầu từ chất lượng hạt cà phê và sinh kế bền vững của người trồng.

Lâm Đồng hiện có vùng sản xuất cà phê lớn nhất cả nước. Theo bà, làm thế nào để chuyển lợi thế sản lượng thành giá trị và vị thế trên thị trường?

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung: Quy mô là lợi thế đáng kể, nhưng sản lượng lớn chưa đồng nghĩa với giá trị cao. Lâm Đồng có những vùng Arabica nổi tiếng về chất lượng, bên cạnh các vùng Robusta còn nhiều dư địa nâng cấp sản phẩm. Sự khác biệt về khí hậu, thổ nhưỡng, giống cây và phương thức canh tác là điều kiện để phát triển các dòng cà phê đáp ứng nhiều phân khúc thị trường.

Chúng ta cần nhìn vào chất lượng, giá bán, phần giá trị giữ lại sau chế biến và thu nhập thực tế của cả người trồng lẫn doanh nghiệp, thay vì chỉ nói về diện tích, sản lượng. Nếu chất lượng thiếu đồng đều, nguồn gốc chưa rõ và chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu, thậm chí là nguyên liệu giá rẻ, lợi thế vùng trồng lớn sẽ khó chuyển thành sức cạnh tranh.

Theo tôi, ngành cà phê Lâm Đồng cần phát triển đồng thời hai trụ cột. Một là nâng chất lượng cà phê thương mại, chuẩn hóa thu hoạch, sơ chế và bảo quản để giữ vững thị trường hiện có. Hai là phát triển cà phê nhân xanh chất lượng cao và chế biến sâu, tạo những sản phẩm khác biệt, có giá trị gia tăng cao. Mỗi phân khúc có yêu cầu riêng, nhưng đều cần chất lượng ổn định và đầu ra bền vững.

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung tiếp đại diện Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) và các đối tác thăm Công ty Hồ Phượng.

Là thế hệ thứ hai tiếp nối Hồ Phượng, bà đã phát triển hướng đi nâng chất lượng và chế biến sâu như thế nào?

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung: Hồ Phượng thành lập năm 1994, đi lên từ thu mua, sơ chế và kinh doanh cà phê nguyên liệu. Qua nhiều giai đoạn thị trường biến động, chúng tôi nhận ra giới hạn của việc chỉ mua và bán cà phê nhân. Nếu không tạo được khác biệt về chất lượng và dịch vụ, doanh nghiệp rất dễ bị cuốn theo giá cả.

Tiếp nối nền tảng ấy, Hồ Phượng đầu tư kiểm soát nguyên liệu, cải tiến chế biến, phát triển Arabica và Robusta chất lượng cao. Chúng tôi ứng dụng các phương pháp Washed, Honey, Natural và lên men có kiểm soát. Với cà phê đặc sản, chất lượng bắt đầu từ độ chín của quả và được quyết định qua các công đoạn sơ chế, lên men, sấy, bảo quản đến đánh giá cảm quan.

Làm ra một lô cà phê tốt đã khó, giữ chất lượng ổn định qua nhiều mùa vụ còn khó hơn. Vì vậy, chúng tôi chú trọng quy trình, hương vị và khả năng đáp ứng yêu cầu từng nhóm khách hàng, thay vì chạy theo sản lượng bằng mọi giá. Cà phê chất lượng cao chỉ có chỗ đứng khi sự khác biệt được thể hiện trong sản phẩm và được thị trường đón nhận.

Bà nhiều lần nhấn mạnh vai trò trung tâm của người nông dân. Làm thế nào để liên kết không đứt gãy khi giá cà phê biến động?

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung: Muốn liên kết bền vững, trước hết phải hiểu bài toán thu nhập của người trồng. Việc thu hái quả chín, phân loại nguyên liệu, ghi nhật ký canh tác hay đáp ứng các tiêu chuẩn mới đều đòi hỏi thêm công sức và chi phí. Nếu không được hưởng lợi tương xứng, nông dân khó duy trì những yêu cầu này qua nhiều mùa vụ. Tuy nhiên, để bảo đảm thu nhập ổn định cho người trồng, doanh nghiệp cũng cần có nguồn cung ổn định về sản lượng và chất lượng.

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung mang cà phê Lâm Đồng chinh phục cuộc thi cà phê đặc sản Việt Nam.

Doanh nghiệp phải thực hiện cam kết với khách hàng về chất lượng, khối lượng và thời hạn giao hàng. Khi thiếu nguyên liệu đạt chuẩn hoặc người trồng bán cho đầu mối khác lúc giá tăng, doanh nghiệp có nguy cơ không hoàn thành hợp đồng, ảnh hưởng đến uy tín và quan hệ với đối tác. Vì vậy, liên kết cần dựa trên tiêu chuẩn thu mua minh bạch, cơ chế giá và thưởng chất lượng hợp lý, hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên, đồng thời có sự chia sẻ rủi ro khi thị trường biến động.

Hợp đồng xác lập trách nhiệm, còn niềm tin được gây dựng qua từng mùa vụ. Khi cà phê chất lượng tốt được trả giá tương xứng, người trồng có động lực duy trì quy trình sản xuất; doanh nghiệp cũng chủ động được nguồn nguyên liệu, giữ uy tín và phát triển quan hệ lâu dài với khách hàng. Chỉ khi cả hai phía cùng có lợi, liên kết mới thực sự bền vững.

Truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe. Hội sẽ hỗ trợ hội viên ra sao để đáp ứng thị trường mà không dồn chi phí lên người trồng?

Bà Đinh Nguyễn Thùy Dung: Tiêu chuẩn phải giúp tổ chức sản xuất tốt hơn, chứ không chỉ là giấy thông hành xuất khẩu. Dữ liệu vùng trồng đầy đủ, thu hái và sơ chế được kiểm soát sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, đồng thời tạo căn cứ để người mua xác nhận nguồn gốc, chất lượng lô hàng.

Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng ký biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác, hướng đến một đầu mối tiếp nhận nhu cầu để hỗ trợ hội viên.

Hồ Phượng đã tham gia các chương trình như 4C, Rainforest Alliance, đồng thời quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, yêu cầu chống mất rừng và thực hành ESG. Từ thực tế đó, tôi thấy một doanh nghiệp khó tự giải quyết toàn bộ việc chuẩn hóa dữ liệu và thay đổi tập quán canh tác. Cần có sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, hợp tác xã, tổ chức ngành hàng và đối tác thu mua.

Trong nhiệm kỳ mới, Hội sẽ chú trọng tập huấn kỹ thuật từ canh tác, thu hái đến sơ chế; hỗ trợ hội viên tiếp cận công nghệ truy xuất, dữ liệu vùng trồng và thông tin thị trường; kết nối các đơn vị nghiên cứu, rang xay, nhập khẩu. Hội cũng cần kịp thời phản ánh vướng mắc về kỹ thuật, mã số vùng trồng và vốn đầu tư chế biến đến cơ quan chức năng.

Điều tôi quan tâm nhất là việc tuân thủ không thể dồn hết lên vai một thành viên nào mà cần có sự phối hợp của cả một tập thể. Hướng dẫn phải dễ áp dụng, dữ liệu được tổ chức thống nhất và trách nhiệm của từng bên phải rõ ràng. Cà phê Lâm Đồng có thể đi xa bằng chất lượng và thương hiệu, nhưng thành quả ấy phải trở lại với người chăm sóc vườn cây. Nâng tầm giá trị cà phê, sau cùng, phải bắt đầu từ người nông dân.

Xin cảm ơn bà!