ESG với cà phê Lâm Đồng: Giảm chi phí, giữ thị trường, tăng giá trị

ESG phải đi vào bài toán kinh doanh

Trong khuôn khổ Đại hội Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2026 - 2031, Dự án Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam (SCE) của Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) và Dự án iLandscape của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức tập huấn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), kết hợp tọa đàm liên kết phát triển cà phê bền vững.

Các diễn giả tham gia tọa đàm.

Theo thống kê được công bố tại chương trình, Lâm Đồng có hơn 328.000 ha cà phê, sản lượng năm 2025 ước khoảng một triệu tấn. Khoảng 220.000 hộ trồng cà phê có diện tích bình quân 1,3 ha/hộ, trong khi mới 18,5% sản lượng tham gia chuỗi liên kết. Nguồn cung lớn nhưng phân tán khiến việc chuẩn hóa chất lượng và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều khó khăn.

TS Nguyễn Cẩm Chi - chuyên gia ESG của Dự án SCE, tiếp cận vấn đề từ hiệu quả kinh doanh. Bà dẫn số liệu theo dõi cho thấy có thời điểm giá robusta tại vùng Lâm Đồng cũ thấp hơn một số địa phương Tây Nguyên từ 500 đến 1.200 đồng/kg. Giá thế giới nằm ngoài khả năng quyết định của doanh nghiệp địa phương, nhưng khâu phân loại, kiểm soát độ ẩm, tạp chất, hạt lỗi và vận chuyển vẫn có thể cải thiện để nâng giá trị lô hàng.

Bà cũng đưa ra tình huống giả định về sức ép vốn khi giá cà phê tăng. Với cùng một khối lượng thu mua, giá nguyên liệu tăng từ 70.000 lên 135.000 đồng/kg khiến nhu cầu vốn tăng từ 350 tỷ lên 675 tỷ đồng. Nếu lãi suất ở mức 10%/năm, tiền lãi sáu tháng tăng từ 17,5 tỷ lên gần 33,8 tỷ đồng. Trường hợp giá bán trên thị trường đảo chiều, lợi nhuận có thể bị bào mòn dù doanh nghiệp vẫn có đơn hàng.

TS Nguyễn Cẩm Chi - chuyên gia ESG của Dự án SCE, chia sẻ.

Theo TS Cẩm Chi, quản trị tồn kho, hợp đồng minh bạch và phòng ngừa rủi ro giá cũng quan trọng trong thực hành ESG. Khoản thưởng giá cho sản phẩm đạt chuẩn có thể thay đổi theo hợp đồng. Lợi ích lâu dài nằm ở giảm hao hụt, kiểm soát chi phí, duy trì chất lượng và giữ khách hàng, chứ không chỉ có thêm giấy chứng nhận.

Giữ thị trường từ dữ liệu và những cam kết có thật

Yêu cầu truy xuất nguồn gốc đáp ứng yêu cầu ESG ngày càng khắt khe đang đặt sức ép lên những nông hộ sản xuất nhỏ lẻ. Hồ sơ về vùng trồng và quá trình canh tác phải bắt đầu từ từng vườn cây, nhưng người nông dân khó có thể tự gánh cả việc thu thập dữ liệu, sử dụng công nghệ và chứng minh tuân thủ.

TS Nguyễn Công Ấn - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Eco Technology 2A.

TS Nguyễn Công Ấn - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Eco Technology 2A, cho rằng dữ liệu là điều kiện tham gia chuỗi cung ứng. Việc ghi nhận có thể bắt đầu từ vị trí vườn, diện tích, năm trồng, giống cây, sau đó bổ sung nhật ký canh tác và giao nhận. Doanh nghiệp liên kết và tổ chức ngành hàng cần hỗ trợ những hộ chưa quen công nghệ, thay vì dồn trách nhiệm về phía nông dân.

Tuy nhiên, có dữ liệu vẫn chưa đủ giữ liên kết. Ông Sử Thanh Hoài - nguyên Bí thư Huyện ủy Lạc Dương, cố vấn Hội Doanh nghiệp Lạc Dương chỉ ra tình trạng người trồng bán hàng cho đầu mối khác khi giá biến động. Việc doanh nghiệp ứng trước vật tư, phân bón cho hộ sản xuất càng khiến các thỏa thuận phức tạp. Thiếu lợi ích rõ ràng và cam kết đáng tin cậy, liên kết khó bền qua nhiều mùa vụ.

Ông Sử Thanh Hoài - nguyên Bí thư Huyện ủy Lạc Dương, cố vấn Hội Doanh nghiệp Lạc Dương, chia sẻ tại tọa đàm.

Ông Hoài đề xuất phối hợp giữa cơ quan quản lý, Liên minh Hợp tác xã và tổ chức ngành hàng để xây dựng quan hệ mua bán thực chất. Với cà phê đặc sản Lạc Dương, chất lượng cần đi cùng thương hiệu và đầu ra phù hợp, để nét riêng của sản phẩm đến được đúng khách hàng.

Liên quan tới khâu canh tác, ThS Tưởng Thanh Sơn - Giám đốc Công ty TNHH Tổng hợp Tư vấn Đào tạo Á Châu nêu những khoản có thể tiết giảm ngay. Bón phân đúng nhu cầu cây, ủ vỏ cà phê làm phân hữu cơ, tiết kiệm nước tưới và năng lượng vừa giảm phát thải, vừa giảm chi phí. Ghi chép vật tư và sản lượng còn giúp người trồng biết khoản nào đang lãng phí, không chỉ để xuất trình khi người mua yêu cầu.

ThS Tưởng Thanh Sơn - Giám đốc Công ty TNHH Tổng hợp Tư vấn Đào tạo Á Châu.

Truy xuất nguồn gốc chỉ phát huy giá trị khi đi cùng chất lượng ổn định và quan hệ thu mua đáng tin cậy. Khi biết rõ yêu cầu của khách hàng và được bảo đảm quyền lợi, người trồng mới có cơ sở duy trì những quy trình đã cam kết.

Liên kết cùng thắng

Giữa những bàn luận về công nghệ và tiêu chuẩn, chuyên gia Nguyễn Thị Thu Hiền - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Đào tạo, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lâm Đồng đưa câu chuyện trở lại với người nông dân. Họ chịu rủi ro về giá, thời tiết, đầu ra nhưng thường là bên phải thay đổi trước, từ canh tác đến ghi chép hồ sơ để đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng.

Chuyên gia Nguyễn Thị Thu Hiền - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Đào tạo Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ tại tọa đàm.

“Không thể chỉ đặt thêm yêu cầu lên vai người nông dân”, bà Hiền nhấn mạnh. Trước khi vận động hộ trồng tham gia chuỗi, cần làm rõ thu nhập hay đầu ra sẽ cải thiện thế nào, ai chịu trách nhiệm về chất lượng, sản lượng và tìm đến đâu khi cần kỹ thuật, chứng nhận, khách hàng. Không trả lời được những điều đó, cam kết bền vững khó đi qua một mùa vụ.

Với bà Hiền, “liên kết cùng thắng” không chỉ là chia thêm một phần giá bán. Doanh nghiệp phải bán được hàng, có lãi mới tiếp tục thu mua; người trồng phải có thu nhập tốt hơn hoặc đầu ra ổn định mới sẵn sàng đầu tư chất lượng. Hợp tác xã có trách nhiệm tổ chức vùng nguyên liệu, còn hiệp hội phải giúp các bên tiếp cận đúng đối tác và nguồn lực.

Bà đề xuất một đầu mối hỗ trợ đủ năng lực tiếp nhận nhu cầu và kết nối từ tư vấn quản trị, giải pháp số đến chứng nhận. Cách làm này có thể giảm chi phí tìm kiếm dịch vụ cho doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã, thay vì để từng đơn vị tự xoay xở.

Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty TNHH CoachPro, Công ty Cổ phần Eco Technology 2A, Công ty TNHH Tổng hợp Tư vấn - Đào tạo Á Châu, Công ty TNHH Q.M.S Việt Nam.

Từ yêu cầu hỗ trợ thiết thực ấy, chương trình công bố biên bản ghi nhớ hợp tác giữa tổ chức đại diện ngành cà phê Lâm Đồng và bốn doanh nghiệp chuyên môn, hướng đến một đầu mối tiếp nhận nhu cầu của hội viên.

Trong đó, Công ty TNHH CoachPro phụ trách kết nối, khảo sát và điều phối; Công ty Cổ phần Eco Technology 2A cung cấp giải pháp chuyển đổi số, đo lường, truy xuất nguồn gốc; Công ty TNHH Tổng hợp Tư vấn - Đào tạo Á Châu hỗ trợ hệ thống quản lý, kiểm kê khí nhà kính và báo cáo carbon; Công ty TNHH Q.M.S Việt Nam tham gia đánh giá, chứng nhận trong phạm vi được công nhận.

SNV cũng giới thiệu công cụ đánh giá ESG của Dự án SCE, giúp doanh nghiệp nhận diện những điểm cần cải thiện trước khi lựa chọn giải pháp. Ban tổ chức mở đăng ký đánh giá và kết nối với Diễn đàn ngành hàng ngay tại hội thảo. Các hoạt động hỗ trợ dự kiến triển khai trong nửa đầu năm 2027.

Từ các đơn vị đã đăng ký, SNV sẽ lựa chọn những doanh nghiệp, hợp tác xã tiên phong, có nhu cầu thực chất để hỗ trợ chuyên sâu. Các đơn vị được tham gia khóa đào tạo kiến thức nền tảng về ESG (ESG 101), đồng thời được hướng dẫn xây dựng kế hoạch hành động phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh, từng bước nâng cao năng lực phát triển bền vững, đáp ứng điều kiện tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh và mở rộng thị trường tiêu thụ cà phê.