Công nghệ và tài chính xanh tạo sức bật mới cho nông nghiệp Việt

Công nghệ và ESG thúc đẩy chuyển đổi xanh trong nông nghiệp

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu cũng như các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG). Các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và giảm phát thải. Điều này buộc doanh nghiệp cùng các chủ thể trong chuỗi giá trị nông nghiệp phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Tại hội thảo quốc tế với chủ đề “Hành động cho tương lai: ESG trong nông nghiệp bền vững” chiều 11/5 tại Hà Nội, ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, ESG không còn là xu hướng tự nguyện mà đã trở thành “luật chơi mới” của thương mại và phát triển bền vững toàn cầu.

Theo ông Thịnh, chuyển đổi ESG không chỉ nhằm đáp ứng các rào cản xanh quốc tế mà còn là cơ hội nâng cấp mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của ngành.

Bà Naina Subberwal Batra - Tổng Giám đốc AVPN, mạng lưới đầu tư tác động xã hội lớn nhất châu Á cho rằng thế giới đang đứng trước nhiều thách thức song hành giữa tăng trưởng và bất ổn, trong đó biến đổi khí hậu, khủng hoảng năng lượng và các áp lực địa chính trị đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững.

Theo bà Naina Subberwal Batra, mặc dù tại một số thị trường xuất hiện tranh luận về ESG, nhưng tại châu Á, ESG vẫn tiếp tục được xem là nền tảng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững và đầu tư có trách nhiệm. Nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc), Philippines hay Trung Quốc đang từng bước hoàn thiện các quy định công bố thông tin ESG theo chuẩn quốc tế.

“ESG cần gắn với thực tiễn kinh doanh, mang tính bao trùm và được hỗ trợ bằng các cơ chế hợp tác phù hợp,” bà Naina Subberwal Batra nêu.

Tổng Giám đốc AVPN đánh giá, Việt Nam đang sở hữu nhiều tiềm năng để thu hút dòng vốn đầu tư ESG nhờ cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 cùng định hướng chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu.

Xu hướng đầu tư ESG toàn cầu hiện đang chuyển mạnh từ “sàng lọc rủi ro” sang “đầu tư tạo tác động”, trong đó tài chính hỗn hợp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, các dòng vốn ESG đang ưu tiên những mô hình canh tác giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, thúc đẩy sinh kế bền vững và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cũng theo bà Naina Subberwal Batra, Việt Nam có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu nếu doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn ESG và minh bạch dữ liệu phát triển bền vững. ESG đang dần trở thành “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp tăng khả năng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia.

Ông Phạm Hồng Quất - Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, mô hình kinh tế xanh, mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo hiện là nhu cầu rất cấp thiết của tất cả các địa phương nhằm giải quyết những thách thức mang tính toàn cầu.

Định hướng của Chính phủ là Việt Nam cần kết hợp cả công nghệ và tài chính xanh để tạo ra tăng trưởng GDP. Đây được xem là giải pháp giúp nâng cao giá trị cho chuỗi nông nghiệp trong kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế sinh thái.

“Mô hình tăng trưởng mới dựa trên sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tăng trưởng xanh, công nghệ giải pháp và kinh tế xanh hay tài chính xanh là sức bật mới của Việt Nam", ông Quất nhấn mạnh.

Ông Quất cũng bày tỏ mong muốn phía Viện Đổi mới sáng tạo kết hợp với mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu cùng các quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học trong và ngoài nước để hình thành nền tảng hỗ trợ các địa phương giải quyết nhanh các bài toán phát triển xanh hiện nay.

Tập trung vào các trụ cột chiến lược

Cho rằng ESG là “giấy thông hành xanh” bắt buộc để nông sản Việt tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, bà Nguyễn Thị Thu Hiền - Chủ tịch Hội đồng quản lý Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (IIEL) nhấn mạnh 3 trụ cột chiến lược để thúc đẩy nông nghiệp xanh.

Thứ nhất, số hóa để minh bạch hóa và hóa giải bài toán “tẩy xanh”. Theo đó, dữ liệu cần được lưu trữ trên nền tảng blockchain nhằm đảm bảo tính bất biến, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như cơ chế CBAM của EU.

Thứ hai, ứng dụng công nghệ nano hướng tới mục tiêu Net Zero. Theo bà Hiền, các hạt nano thông minh có thể giúp tăng hiệu suất hấp thụ hoạt chất thảo mộc lên gấp 20-30 lần, đồng thời cắt giảm 30-50% lượng hóa chất độc hại.

“Đây chính là đòn bẩy độc quyền giúp nông sản Việt chinh phục các tiêu chuẩn sạch, tạo sự khác biệt vượt trội khi thâm nhập các thị trường khó tính như Đông Âu”, bà Hiền nói.

Thứ ba, khơi thông dòng vốn xanh thông qua khung pháp lý vững chắc. IIEL hiện đang phối hợp nghiên cứu và hướng dẫn doanh nghiệp rà soát dự án theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường và danh mục phân loại xanh.

“Chúng tôi coi đây là một ‘hàng rào kỹ thuật ngược’ - một công cụ tự vệ pháp lý giúp doanh nghiệp chủ động trước các tiêu chuẩn quốc tế. Khi dự án được dán nhãn xanh, đó sẽ là chìa khóa vàng để tiếp cận dòng vốn tác động từ AVPN, nền tảng ImpactCollab cũng như các gói tín dụng xanh từ Agribank, BIDV, SeABank và các định chế tài chính khác”, bà Hiền cho biết.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Đức Thịnh cho rằng để ESG thực sự trở thành động lực tái cấu trúc nông nghiệp, cần sớm hoàn thiện thể chế và bộ tiêu chí ESG phù hợp với điều kiện Việt Nam; đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, ứng dụng Big Data, AI, IoT, blockchain trong quản lý phát thải và chuỗi cung ứng nông sản.

Bên cạnh đó, cần hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ tiếp cận tài chính xanh, tín dụng xanh và thị trường carbon; phát triển các vùng nguyên liệu phát thải thấp, thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và năng lượng sinh khối để hình thành các chuỗi giá trị ESG có sức cạnh tranh toàn cầu.

“Trong dài hạn, thể chế, dữ liệu, tài chính xanh, hợp tác xã và nguồn nhân lực sẽ là những trụ cột quyết định khả năng chuyển đổi từ nền nông nghiệp truyền thống sang nền nông nghiệp xanh, minh bạch và cạnh tranh toàn cầu”, ông Thịnh nhấn mạnh.