Doanh nghiệp không thiếu công nghệ, chỉ thiếu giải pháp phù hợp

Doanh nghiệp đối diện nhiều rào cản

Phát biểu tại diễn đàn "Xây dựng hệ sinh thái bền vững hỗ trợ và phát triển kinh tế tư nhân năm 2026" ngày 6/6 tại Hà Nội, ông Nguyễn Văn Thành - Giám đốc Trung tâm Thúc đẩy phát triển thị trường khoa học công nghệ (Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang được xác định là những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Thực hiện các định hướng trong Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68, ngành khoa học và công nghệ đã tham mưu xây dựng nhiều chính sách quan trọng như Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển giao công nghệ, Luật Sở hữu trí tuệ cùng các nghị định hướng dẫn liên quan. Trong đó, doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ thống chính sách hỗ trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

"Hệ thống chính sách hiện nay đang chuyển dịch từ hỗ trợ nghiên cứu sang hỗ trợ ứng dụng, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và tập trung trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm tạo ra giá trị cho doanh nghiệp", ông Thành cho biết.

Nhiều chương trình lớn như Chương trình Đổi mới công nghệ quốc gia, Chương trình Phát triển thị trường công nghệ và Chương trình Nâng cao năng suất chất lượng cũng đang được điều chỉnh theo hướng phục vụ doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Văn Thành - Giám đốc Trung tâm Thúc đẩy phát triển thị trường khoa học công nghệ (Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ).

Tại các địa phương, nhiều chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất chất lượng và sở hữu trí tuệ đã được triển khai. Một số địa phương như Bắc Ninh, Đồng Tháp đang hỗ trợ tới 3 tỷ đồng cho một hồ sơ chuyển giao công nghệ và tới 2 tỷ đồng cho hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Dù hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, ông Thành cho rằng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình đổi mới công nghệ.

Các yêu cầu về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế đang tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Trong khi đó, năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế, nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là với những dự án đổi mới công nghệ có thời gian thu hồi vốn dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đặc biệt, khó khăn lớn nhất không nằm ở việc thiếu công nghệ.

"Hiện nay doanh nghiệp không thiếu công nghệ, mà thiếu công nghệ phù hợp với năng lực, nguồn lực và nhu cầu thị trường", ông Thành nhấn mạnh.

Trên thị trường hiện có rất nhiều giải pháp công nghệ, song không phải công nghệ nào cũng phù hợp với điều kiện vận hành và khả năng tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, các hoạt động đánh giá nhu cầu, tư vấn lựa chọn giải pháp, đào tạo và hỗ trợ chuyển giao công nghệ đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Công nghệ tốt phải phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp

Theo ông Thành, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy việc lựa chọn công nghệ phù hợp quan trọng hơn việc sở hữu công nghệ hiện đại. Ông dẫn ví dụ từ kết quả khảo sát tại Bắc Giang năm 2022, nơi có khoảng 4.500 lò sấy thủ công đang hoạt động. Mặc dù nhiều công nghệ sấy hiện đại đã được đề xuất nhưng việc nhân rộng gặp không ít khó khăn.

Chẳng hạn, mô hình sử dụng nồi hơi có chi phí đầu tư từ 400-500 triệu đồng mỗi hệ thống, cao hơn nhiều so với khả năng của các hộ sản xuất nhỏ. Trong khi đó, mô hình sấy bằng điện cho chất lượng sản phẩm tốt nhưng tiêu thụ điện năng lớn, làm tăng chi phí vận hành.

Qua đánh giá thực tế, các chuyên gia đã đề xuất mô hình sử dụng sinh khối. Giải pháp này chỉ có chi phí đầu tư cao hơn khoảng 1,2 lần so với lò sấy hiện tại nhưng giúp giảm từ 20-30% chi phí sản xuất, đồng thời có khả năng nhân rộng tốt hơn.

"Việc hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ dừng ở giới thiệu công nghệ mà phải đồng hành từ khâu khảo sát nhu cầu, lựa chọn giải pháp phù hợp, chuyển giao, đào tạo cho đến thương mại hóa sản phẩm", ông Thành nói.

Đại diện Trung tâm Thúc đẩy phát triển thị trường khoa học công nghệ cho biết, đơn vị đang tập trung vào các hoạt động đánh giá trình độ công nghệ, tư vấn đổi mới công nghệ, kết nối cung - cầu công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào sản xuất.

Đặc biệt, mạng lưới tư vấn viên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hoạt động ứng dụng, chuyển giao công nghệ hiện đã có khoảng 117 tổ chức và cá nhân tham gia, hoạt động trong các lĩnh vực như cơ khí chế tạo, tự động hóa, công nghệ chế biến, công nghệ sinh học và nâng cao năng suất chất lượng.

Năm 2026, Trung tâm đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 20 doanh nghiệp trọng điểm thông qua hình thức đào tạo trực tiếp, tư vấn chuyển giao công nghệ cho khoảng 15 doanh nghiệp và hỗ trợ từ 8-10 doanh nghiệp đánh giá trình độ công nghệ, xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ.

Theo chuyên gia, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, đổi mới công nghệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp nâng cao năng suất, đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.