Đơn hàng giảm mạnh do xung đột Trung Đông

Chi phí đầu vào tăng cao, đơn hàng giảm mạnh

Trước những diễn biến phức tạp về chiến sự tại Trung Đông, Ban IV đã liên tục trao đổi, nắm bắt diễn biến thực tiễn từ doanh nghiệp các ngành hàng, đồng thời phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) triển khai khảo sát nhanh nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng và đề xuất giải pháp ứng phó.

Kết quả khảo sát nhanh từ ngày 16-22/3/2026 với 228 doanh nghiệp cho thấy, xung đột không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn mà đã trở thành áp lực thực tế. Có 62,7% doanh nghiệp đánh giá xung đột ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh; 55,3% cho biết tác động đã xảy ra trên thực tế.

Mức độ ảnh hưởng cao hơn ở các ngành gắn trực tiếp với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế, cho thấy cú sốc địa chính trị đang truyền dẫn nhanh vào nền kinh tế trong nước.

Chi phí đầu vào gia tăng được xác định là tác động trực tiếp và mạnh nhất. Có tới 87,7% doanh nghiệp cho biết chi phí tăng, trong đó 50,4% đánh giá tăng mạnh. Phần lớn ghi nhận mức tăng 5–10%, trong khi 18,4% doanh nghiệp cho biết chi phí tăng trên 20%.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá năng lượng, nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính. Các doanh nghiệp logistics - vận tải, thương mại - xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng là những nhóm chịu áp lực lớn nhất. Ban IV cho rằng nếu không có giải pháp phù hợp, áp lực chi phí sẽ tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền và khả năng duy trì đơn hàng.

Khảo sát cũng cho thấy 52,2% doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận tải quốc tế và logistics, với các biểu hiện như giá cước tăng, thời gian vận chuyển kéo dài, phát sinh chi phí giao nhận. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng 5–15%, trong khi 8,1% cho biết tăng trên 30%.

Cùng với đó, 53,5% doanh nghiệp cho biết bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông. Điều này cho thấy tác động không chỉ dừng ở đầu vào mà đã lan sang đầu ra, ảnh hưởng đến tiến độ đơn hàng, năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì thị trường.

Tác động của xung đột cũng đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư và khả năng tiếp cận vốn. Có 64,5% doanh nghiệp cho biết đã phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư.

Các áp lực tài chính ngày càng rõ nét, bao gồm chi phí lãi vay tăng, khó tiếp cận vốn, biến động tỷ giá và áp lực thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh đó, 59,3% doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu ở mức trung bình, trong khi 23,7% cho rằng ở mức thấp, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước, các xung đột địa chính trị không còn mang tính ngắn hạn mà có thể trở thành một phần của bối cảnh “trật tự thế giới mới”, kéo theo nhiều hệ lụy khó lường.

Đề xuất 7 nhóm giải pháp ứng phó

Từ kết quả khảo sát và tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia, Ban IV kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo 7 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu thiết yếu. Đây là kiến nghị được 61,9% doanh nghiệp lựa chọn.

Thứ hai, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng như giảm lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng tiếp cận vốn ngắn hạn và đẩy nhanh hoàn thuế nhằm cải thiện dòng tiền.

Thứ ba, tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo và cảnh báo sớm về thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, tuyến hàng hải và rủi ro địa chính trị.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý, bảo đảm thực thi thống nhất để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Thứ năm, chú trọng thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí.

Thứ sáu, tận dụng cơ hội từ nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu để nâng cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng lương thực.

Thứ bảy, quan tâm đến vấn đề an ninh mạng, xây dựng các kịch bản và giải pháp nhằm nâng cao năng lực phòng, chống rủi ro cho doanh nghiệp.

Ban IV cho biết cộng đồng doanh nghiệp trân trọng sự lắng nghe, đồng hành của Chính phủ và mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời của Thủ tướng Chính phủ đối với các kiến nghị nêu trên.