Sàn giao dịch công nghệ cần vượt khỏi vai trò 'trưng bày thông tin'

"Cung" không biết "cầu" ở đâu

Tại phiên thảo luận của hội thảo kết nối cung - cầu công nghệ diễn ra mới đây tại Hà Nội, nhiều ý kiến từ cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp đã cùng nhìn nhận một thực tế: khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và ứng dụng thực tiễn vẫn còn rất lớn.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường – nguyên Phó Viện trưởng Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, hiện có khoảng trống giữa nghiên cứu hàn lâm và ứng dụng thực tiễn.

“Bản thân tôi khi có kết quả nghiên cứu thường phải chủ động gọi điện cho các doanh nghiệp quen biết để giới thiệu về công nghệ. Nhưng vấn đề là chúng tôi – những người làm nghiên cứu – lại không tiếp cận được nguồn cầu. Nói cách khác, chúng tôi có “cung” nhưng không biết “cầu” ở đâu”, ông Cường chia sẻ.

Theo ông Cường, hiện nay các nhà nghiên cứu vẫn chủ yếu phải tự tìm kiếm doanh nghiệp thông qua các mối quan hệ cá nhân để giới thiệu công nghệ. Điều này khiến quá trình thương mại hóa diễn ra rời rạc, thiếu tính hệ thống và phụ thuộc nhiều vào sự kết nối ngẫu nhiên.

Từ thực tế đó, ông Cường cho rằng cần sớm xây dựng một sàn giao dịch công nghệ hoạt động thực chất, có hành lang pháp lý rõ ràng và đặc biệt phải đóng vai trò “trung gian đánh giá”, chứ không chỉ dừng ở việc đăng tải thông tin.

“Hiện nay chúng ta đã có sàn giao dịch công nghệ nhưng hoạt động chưa hiệu quả như kỳ vọng”, ông Cường nói.

Theo vị chuyên gia, nút thắt hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ mà nằm ở thiếu cơ chế đánh giá khả năng thương mại hóa và tư vấn cho doanh nghiệp.

Sau khi một đề tài nghiên cứu cấp Bộ hoàn thành, thay vì chỉ nghiệm thu và lưu trữ báo cáo, cần có nền tảng số để nhóm nghiên cứu công khai thông tin theo hướng dễ tiếp cận hơn: nghiên cứu gì, tiềm năng ra sao, cần doanh nghiệp nào đồng hành, cần hỗ trợ giám định hay đầu tư như thế nào…

Khi đó, các tổ chức trung gian sẽ đóng vai trò kết nối và đánh giá cả hai phía: công nghệ có phù hợp thị trường không, doanh nghiệp có đủ năng lực triển khai không, mức độ khả thi đến đâu…

“Nếu chỉ kết nối thông tin mà không đánh giá, không tư vấn được cho doanh nghiệp rằng công nghệ này có tiềm năng đầu tư thì rất khó thúc đẩy chuyển giao”, ông Cường nhấn mạnh.

Ông cũng đề xuất cần phát triển các đơn vị chuyên đánh giá, thẩm định công nghệ song hành cùng sàn giao dịch công nghệ để hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định đầu tư.

Hướng tới một “chợ công nghệ” tiện lợi trên môi trường số

Từ góc nhìn quản lý nhà nước, ông Đặng Minh Tùng – Phó Vụ trưởng Vụ Đánh giá và Thẩm định công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Cục Thông tin và Thống kê hiện đang được Bộ trưởng giao nhiệm vụ thúc đẩy xây dựng sàn giao dịch công nghệ.

Theo ông Tùng, hiện nay Việt Nam có nhiều nguồn cung công nghệ từ viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp khoa học công nghệ… đồng thời cũng có rất nhiều doanh nghiệp cần tìm giải pháp công nghệ phục vụ sản xuất.

Vấn đề đặt ra là phải có một nền tảng để các bên có thể tìm thấy nhau nhanh chóng trên môi trường số.

“Giống như hiện nay chúng ta có thể mua sắm mọi thứ bằng điện thoại thông minh thì việc tìm kiếm công nghệ cũng cần được số hóa và thuận tiện như vậy”, ông Tùng nói.

Theo ông, các sàn giao dịch công nghệ trong tương lai cần đi sát hơn với nhu cầu doanh nghiệp và thực tiễn cuộc sống, thay vì chỉ dừng ở các hội thảo kết nối truyền thống với phạm vi tiếp cận hạn chế.

Đặc biệt, nhu cầu công nghệ hiện nay không chỉ đến từ các nghiên cứu hàn lâm mà còn xuất phát trực tiếp từ thị trường, như sản xuất thông minh, kho thông minh, nhà máy thông minh hay các giải pháp công nghệ phục vụ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.

Đây đều là những lĩnh vực nằm trong danh mục công nghệ chiến lược được Chính phủ ưu tiên phát triển.

Về hành lang pháp lý, ông Tùng cho biết hiện Luật Chuyển giao công nghệ và Nghị định 101/2024 đã quy định khá rõ về hoạt động đánh giá, giám định công nghệ cũng như điều kiện hình thành các tổ chức giám định.

Tuy nhiên, thực tế thị trường dịch vụ định giá và giám định công nghệ vẫn chưa phát triển tương xứng do doanh nghiệp còn e ngại rủi ro pháp lý và thiếu động lực tham gia.

“Vai trò của Nhà nước lúc này rất quan trọng, đặc biệt là các đơn vị sự nghiệp, trung tâm thuộc các Cục, Vụ, Sở, viện trường có đủ năng lực để tham gia đánh giá, giám định công nghệ”, ông Tùng nói.

Ông cũng cho rằng việc tận dụng môi trường số sẽ giúp hoạt động kết nối công nghệ lan tỏa mạnh hơn rất nhiều so với cách làm truyền thống.

“Nếu chỉ tổ chức hội thảo với khoảng 100 người thì mức độ lan tỏa sẽ hạn chế. Nhưng thông qua nền tảng số, phạm vi kết nối có thể mở rộng hơn rất nhiều”, ông nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Loan Phương – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nam Dược Đại Phú An (Đại Phú An) cho biết doanh nghiệp hiện có nhu cầu rất lớn về công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển sản phẩm từ dược liệu.

Theo bà Phương, Đại Phú An không chỉ sản xuất cho nội bộ doanh nghiệp mà còn hướng tới hợp tác thương mại hóa sản phẩm với nhiều đối tác khác.

Doanh nghiệp hiện hoạt động tại vùng dược liệu lớn Văn Yên với hàng trăm nghìn hecta quế cùng nhiều loại dược liệu khác, tạo dư địa lớn cho phát triển các sản phẩm Nam dược.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể tự giải quyết toàn bộ nhu cầu công nghệ mà cần sự đồng hành dài hạn từ các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức trung gian.

“Chúng tôi không chỉ cần công nghệ, mà cần những đơn vị có thể cùng nghiên cứu, cùng triển khai và cùng phát triển lâu dài”, bà Phương chia sẻ.

Theo Tổng Giám đốc Đại Phú An, định hướng trở thành doanh nghiệp khoa học công nghệ không phải câu chuyện một vài năm mà là chiến lược kéo dài hàng chục năm, đòi hỏi sự hỗ trợ đồng bộ từ chuyên gia, cơ quan quản lý và cả nguồn lực tài chính.