Thực hành ESG giúp nâng cao năng suất cho doanh nghiệp

Tại Hội thảo thứ 3 với chủ đề "Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp" thuộc Diễn đàn Năng suất và Chất lượng Quốc gia năm 2026, các chuyên gia quốc tế và trong nước đều thống nhất rằng phát triển bền vững và nâng cao năng suất có mối quan hệ chặt chẽ.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu (EU) liên tục siết chặt các rào cản kỹ thuật xanh, như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Chỉ thị về báo cáo bền vững của doanh nghiệp (CSRD), hay Quy định chống phá rừng (EUDR), ESG không còn là sân chơi riêng của các tập đoàn đa quốc gia, mà đã trở thành "tấm vé thông hành" bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp Việt muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ "gánh nặng tuân thủ" đến động lực tăng trưởng

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (ICED) thuộc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: "ESG không phải là chi phí tuân thủ, mà là động lực nâng cao năng suất và đầu tư xanh cho doanh nghiệp". Theo ông Quân, kinh tế tuần hoàn chính là cơ chế vận hành thực tiễn nhất để chuyển hóa các nguyên tắc ESG trừu tượng thành những hành động cụ thể và số liệu có thể đo lường được.

Thực tế, nếu doanh nghiệp biết cách tận dụng các nguồn lực hiệu quả hơn, giảm thiểu lãng phí và tăng cường năng lực quản trị và tận dụng tốt hơn dữ liệu, những điều chỉnh này sẽ giúp nâng cao năng suất, khả năng thích ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Mô hình "Chuyển đổi kép" (Twin Transition, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh) đang được xem là hệ điều hành mới giúp doanh nghiệp bứt phá năng suất mà không phải đánh đổi môi trường.

Câu chuyện thực tế tại Công ty cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (doanh nghiệp đạt doanh thu 6.750 tỷ đồng năm 2025) là một minh chứng cho thấy ESG có thể tạo ra giá trị tài chính đo lường được. Nhựa Tiền Phong đã xây dựng hệ thống quản trị tích hợp dựa trên 5 tiêu chuẩn ISO cốt lõi (từ quản lý chất lượng, môi trường, an toàn lao động đến quản lý năng lượng và công bố môi trường).

Trong khía cạnh Môi trường (E), nhờ áp dụng tiêu chuẩn ISO 50001, lắp đặt động cơ hiệu suất cao IE3/IE4 kết hợp với hệ thống giám sát IoT theo thời gian thực (real-time), doanh nghiệp đã tiết kiệm được 487.464 kWh điện trong năm 2024. Con số này không chỉ giúp giảm lượng phát thải carbon mà còn mang lại lợi nhuận trực tiếp từ việc giảm chi phí tiền điện.

Bên cạnh đó, mô hình kinh tế tuần hoàn được áp dụng triệt để khi Nhựa Tiền Phong đưa 4.968,54 tấn nhựa phế phẩm tái chế quay trở lại sản xuất, tương đương 3,75% tổng sản lượng. Doanh nghiệp cũng thực hiện tuần hoàn nước làm mát 100% tại các xưởng tiêu thụ cao.

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, khía cạnh Xã hội (S) và Quản trị (G) của ESG đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì hiệu suất vận hành bền vững. Tại Nhựa Tiền Phong, triết lý "Năng suất xanh = Máy móc + Con người" được đặt lên hàng đầu.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn an toàn ISO 45001:2018 và tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 100% nhân viên, doanh nghiệp đã duy trì thành tích 0 tai nạn lao động. Người lao động khỏe mạnh, môi trường làm việc thông thoáng giúp giảm căng thẳng, tăng sự gắn kết và duy trì hiệu suất ổn định.

Doanh nghiệp cũng phá vỡ các rào cản giới trong ngành công nghiệp nặng khi đạt tỷ lệ nữ lãnh đạo lên tới 30,43% (vượt xa mức tham chiếu khoảng 15% của ngành). Sự đa dạng này giúp doanh nghiệp có góc nhìn quản trị rộng hơn, tăng sức hút đối với các nhân sự tài năng.

Trong khía cạnh Quản trị (G), sự minh bạch được bảo chứng bằng hơn 20 năm niêm yết trên thị trường chứng khoán, không có vi phạm về môi trường hay sự cố rò rỉ dữ liệu. Đáng chú ý, Nhựa Tiền Phong không chỉ làm ESG trong nội bộ mà còn đặt mục tiêu kéo cả chuỗi cung ứng là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) cùng xanh hóa. Từ mức 14,49% mua sắm đạt tiêu chí ESG hiện nay, doanh nghiệp hướng tới nâng tỷ lệ này lên 40% vào năm 2030 thông qua hoạt động đánh giá, đào tạo và chia sẻ lợi ích với các nhà cung cấp.

Vượt rào cản để hành động

Dù lợi ích của ESG là không thể phủ nhận, theo PGS. TS Nguyễn Hồng Quân, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang phải đối mặt với bốn rào cản lớn khi triển khai thực hành ESG.

Thứ nhất là thiếu gắn kết trong quản trị. Theo số liệu của PwC Việt Nam, có tới 32% hội đồng quản trị của doanh nghiệp Việt hoàn toàn không tham gia vào các hoạt động ESG, việc giám sát chủ yếu mang tính thủ tục.

Thứ hai là khoảng cách năng lực. 61% doanh nghiệp chưa cam kết thực hiện ESG thừa nhận sự thiếu hụt kiến thức là rào cản chính khiến họ chưa dám triển khai.

Thứ ba là chưa hoàn thiện về dữ liệu. 82% doanh nghiệp có thu thập dữ liệu ESG nhưng chỉ 10% ứng dụng các công cụ phân tích kinh doanh để đưa ra nhận định có giá trị chiến lược.

Cuối cùng, áp lực lợi nhuận ngắn hạn cùng sự phụ thuộc lớn vào công nghệ nhập khẩu đang khiến nhiều doanh nghiệp có xu hướng tuân thủ mang tính hình thức, hơn là thực hiện chuyển đổi thực chất.

Để tháo gỡ khó khăn, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên tiếp cận ESG theo lộ trình từng bước một cách thực tế. Điểm khởi đầu khả thi nhất là bắt đầu bằng các hành động thuộc cột Môi trường (E) dễ thấy hiệu quả ngay như tiết kiệm điện, nước, giảm rác thải; song song đó thiết lập quy trình quản trị (G) minh bạch cơ bản, trước khi mở rộng sang các mục tiêu Xã hội (S) phức tạp hơn. Doanh nghiệp có thể áp dụng các bộ hướng dẫn đơn giản hóa như Hướng dẫn công bố thông tin ESG của ASEAN dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để giảm bớt gánh nặng báo cáo.

Về phía vĩ mô, các cơ quan quản lý cần thúc đẩy các gói tín dụng xanh hỗ trợ lãi suất (ưu đãi 1-2% cho các dự án tái chế, công nghệ sạch), hoàn thiện thị trường tín chỉ carbon, đồng thời chuẩn bị năng lực cho các tổ chức chứng nhận độc lập theo chuẩn quốc tế để giúp doanh nghiệp tự tin bước ra thế giới.

"ESG là hành trình năng suất xanh của doanh nghiệp, hòa chung vào sự phát triển bền vững của quốc gia". Việc thay đổi tư duy, coi ESG là cơ hội đầu tư cho năng suất thay vì một khoản chi phí bắt buộc chính là bước đi đầu tiên để các doanh nghiệp Việt kiến tạo tương lai.