Thương hiệu Việt: mạnh về lượng chưa sâu về chất

Phát biểu tại diễn đàn Thương hiệu quốc gia Việt Nam 2026 sáng 16/4 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, năm 2026 mở đầu cho giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội 2026–2030, với yêu cầu chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và tính tự chủ, lấy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững làm động lực chủ yếu.

Trong bối cảnh đó, thương hiệu quốc gia không còn là câu chuyện quảng bá hay xúc tiến thương mại đơn thuần, mà phải được nhìn nhận như một tài sản chiến lược, phản ánh năng lực tổng thể và uy tín của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“Xây dựng thương hiệu quốc gia trong kỷ nguyên mới không chỉ là hình ảnh ‘Made in Vietnam’, mà còn là xây dựng uy tín quốc gia và sức mạnh mềm”, ông Tân nhấn mạnh.

Sau hơn hai thập kỷ triển khai, Chương trình Thương hiệu quốc gia đã ghi nhận những kết quả tích cực, với số lượng doanh nghiệp đạt danh hiệu tăng đều qua các kỳ xét chọn, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy đổi mới công nghệ trong cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Công Thương, những tiêu chuẩn mới về kinh tế xanh, kinh tế số và trách nhiệm xã hội đang đặt ra yêu cầu cấp thiết: Việt Nam cần thoát khỏi vị thế gia công giá trị thấp, chuyển sang làm chủ công nghệ và thương hiệu.

Phân tích sâu về sự tăng trưởng nóng và những nghịch lý nội tại, ông Hoàng Minh Chiến – Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho biết, từ 30 doanh nghiệp ban đầu, đến nay đã có gần 200 doanh nghiệp được công nhận Thương hiệu quốc gia. Nhiều doanh nghiệp Việt đã hiện diện trong các bảng xếp hạng quốc tế uy tín, như Vietcombank, BIDV, VietinBank trong Top 500 ngân hàng toàn cầu; Vinamilk vào Top 50 doanh nghiệp sữa lớn nhất thế giới; Viettel dẫn đầu viễn thông khu vực Đông Nam Á.

Dù vậy, ông Chiến thẳng thắn nhìn nhận một thực tế: thương hiệu quốc gia tăng trưởng nhanh về giá trị, nhưng sức mạnh nội tại của doanh nghiệp chưa tương xứng. Cụ thể, năm 2025, giá trị thương hiệu quốc gia Việt Nam tăng 63%, trong khi tổng giá trị của Top 100 doanh nghiệp hàng đầu lại giảm 14%, chỉ đạt hơn 36 tỷ USD.

“Chúng ta đang phát triển mạnh về bề rộng, nhưng thiếu chiều sâu – mà chiều sâu chính là giá trị”, ông Chiến nói, đồng thời chỉ ra điểm yếu cốt lõi là Việt Nam vẫn chủ yếu nằm ở phân khúc giá trị thấp trong chuỗi cung ứng, mạnh về sản xuất nguyên liệu nhưng yếu về thiết kế, sáng tạo và xây dựng thương hiệu riêng (OBM).

Theo ông Chiến, trong giai đoạn tới, thương hiệu quốc gia phải trở thành một cấu phần thực chất của năng lực cạnh tranh, đòi hỏi doanh nghiệp chuyển từ gia công sang sáng tạo, từ sản xuất theo đơn hàng sang phát triển sản phẩm mang dấu ấn riêng, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, quản trị và trách nhiệm xã hội.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Tiến sĩ Santiago Velasquez (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng, một quốc gia không thể phát triển dàn trải, mà cần lựa chọn một trụ cột thế mạnh để tạo “đòn bẩy”. Chuyên gia dẫn chứng Đức với tiêu chuẩn chất lượng cao, Singapore với năng lực quản trị, hay Estonia với nền tảng số hóa.

Với Việt Nam, chuyên gia đề xuất cần tận dụng thế mạnh về văn hóa, ẩm thực và con người để tạo cộng hưởng cảm xúc toàn cầu; đồng thời gắn chiến lược thương hiệu với chuyển đổi số và kể câu chuyện quốc gia một cách nhất quán.

“Tăng 1% sức mạnh mềm có thể giúp tăng khoảng 0,8% kim ngạch xuất khẩu – đây là con số rất ý nghĩa về mặt kinh tế”, ông Santiago Velasquez nhấn mạnh.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ – Chủ tịch HĐQT CTCP Secoin cho rằng xây dựng thương hiệu không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp Việt không nhất thiết phải chạy theo quy mô, mà cần xác định bản sắc riêng và kiên trì theo đuổi.

Cho rằng Secoin cạnh tranh bằng bản sắc, ông Kỳ nhấn mạnh một thương hiệu bền vững phải được xây dựng trên nhiều yếu tố, trong đó chất lượng là điều kiện cần, còn sự khác biệt và câu chuyện văn hóa mới là yếu tố quyết định. Thiết kế được xem là yếu tố then chốt, đặc biệt trong các ngành giàu tính thẩm mỹ, khi phần lớn quyết định mua hàng đến từ cảm xúc.

Cùng đó, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị đang trở thành điều kiện bắt buộc, không còn là lợi thế cộng thêm nếu doanh nghiệp muốn chinh phục thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, phải dịch chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Điều này đồng nghĩa với việc thương hiệu quốc gia cũng phải chuyển từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng cạnh tranh thực chất của sản phẩm, dịch vụ.

Để thương hiệu quốc gia thực sự trở thành một động lực quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Thứ trưởng đề xuất một số định hướng trọng tâm. Trong đó, cần coi đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng cạnh tranh. Doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) vào quản trị và sản xuất; đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.

Xây dựng chiến lược phát triển thị trường quốc tế một cách chủ động, bài bản và dài hạn, gắn với chiến lược xây dựng và bảo vệ thương hiệu. Tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA), gắn liền với bảo vệ tài sản trí tuệ và đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới để nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường toàn cầu.

Việc phát huy giá trị văn hóa nội sinh, khai thác bản sắc văn hóa và giá trị nhân văn của con người Việt Nam để tạo ra sự khác biệt bền vững cho sản phẩm, dịch vụ cũng là điều doanh nghiệp cần lưu tâm.