Biến nước thải thành nguồn tài nguyên cho nông nghiệp

Đây là nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo InnovaConnect với chủ đề “Hướng tới các thành phố bền vững: Các giải pháp tối ưu hóa nguồn nước đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp”, do Quỹ VinFuture và Trường Đại học Văn Lang (TP Hồ Chí Minh) tổ chức ngày 5/6.

Hội thảo quy tụ khoảng 300 nhà khoa học, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước.

Theo GS Simon R. Bush (Đại học và Nghiên cứu Wageningen, Hà Lan), tại các quốc gia có khí hậu gió mùa như Việt Nam, nguồn nước đang chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu với tình trạng phân cực rõ rệt: lúc thiếu hụt nghiêm trọng, lúc gây ngập lụt cục bộ.

“Thách thức về nước hiện nay không chỉ là chất lượng mà còn là trữ lượng”, ông nói.

Từ thực tế đó, GS Bush cho rằng các đô thị cần thay đổi tư duy quản lý nước, coi nước thải là một phần của chu trình tuần hoàn thay vì điểm kết thúc. Nước thải sau xử lý đã được tái sử dụng ở nhiều nơi, vấn đề quan trọng là kiểm soát chất lượng và đảm bảo sử dụng bền vững.

Cùng quan điểm, GS Adriaan Mels (Đại học và Nghiên cứu Wageningen) cho rằng, nước tái sử dụng có tiềm năng lớn trong nông nghiệp do vẫn chứa các dưỡng chất như nitơ, phốt pho.

“Khi nắm rõ thành phần dinh dưỡng trong nước thải, nông dân có thể giảm lượng phân bón bổ sung”, ông nói.

Tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu của TS Nguyễn Đăng Khoa (Trường Đại học Văn Lang) đang triển khai mô hình đất ngập nước kiến tạo. Mô hình này sử dụng hệ sinh thái tự nhiên gồm đất, thực vật và vi sinh vật để xử lý nước thải, đồng thời giữ lại một phần dinh dưỡng phục vụ tái sử dụng trong nông nghiệp.

Theo nhóm nghiên cứu, đây không chỉ là giải pháp xử lý nước mà còn giúp tối ưu phân bổ tài nguyên: nước sau xử lý có thể phục vụ nông nghiệp, trong khi nguồn nước chất lượng cao được ưu tiên cho đô thị và công nghiệp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nằm ở việc đảm bảo an toàn sức khỏe và kiểm soát rủi ro môi trường, đặc biệt là mầm bệnh và kim loại nặng tích tụ.

“Việc kiểm soát nguồn đầu vào, quan trắc định kỳ và đánh giá tích lũy trong đất, cây trồng, bùn từ đất ngập nước là yêu cầu quan trọng để đảm bảo chuỗi thực phẩm an toàn lâu dài”, TS Nguyễn Đăng Khoa nhấn mạnh.

Theo GS Mels, một yếu tố quan trọng khác là hạ tầng phân phối và lưu trữ nước. Nhu cầu nước cho nông nghiệp biến động theo mùa, trong khi nước thải lại phát sinh liên tục, do đó cần hệ thống lưu trữ và điều phối phù hợp để cân bằng cung - cầu.

Ông cũng cho rằng việc phát triển mô hình nước tái sử dụng cần gắn với chính sách khuyến khích theo hướng liên ngành, bao quát, tuần hoàn để tối đa hóa giá trị tài nguyên.

Từ góc độ chính sách, GS Bush nhận định nhiều quốc gia vẫn ưu tiên giải pháp ngắn hạn thay vì chiến lược dài hạn trong quản trị tài nguyên nước. Ông cho rằng Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực điều chỉnh chính sách và quy hoạch dài hạn về tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nhóm nghiên cứu của TS Khoa cho biết, Việt Nam có nhiều hệ sinh thái đất ngập nước tự nhiên nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Việc kết hợp nền tảng sinh thái sẵn có với kinh nghiệm quốc tế có thể giúp phát triển mô hình phù hợp hơn với điều kiện trong nước.

Kết thúc hội thảo, GS Bush đánh giá InnovaConnect không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn là cầu nối giữa giới nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và đơn vị triển khai thực tế.

“Hội thảo không chỉ mở rộng trao đổi giữa các nhà nghiên cứu và trường đại học, mà còn tạo cầu nối với nhà hoạch định chính sách và những đơn vị trực tiếp triển khai. Đây là cơ hội lớn để Việt Nam tiếp cận mạng lưới quốc tế và học hỏi kinh nghiệm toàn cầu về vấn đề này”, ông nói.

Các đại biểu kỳ vọng những mô hình và sáng kiến được thảo luận sẽ góp phần giải quyết bài toán nước đô thị, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững trong tương lai.