'Doanh nghiệp đau ở đâu, phản ánh đúng chỗ đó'

Nỗi trăn trở về kênh kiến nghị và thẩm quyền giải quyết

Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố mới đây ghi nhận những số liệu cụ thể, phản ánh thực trạng áp dụng pháp luật và những rào cản mà cộng đồng doanh nghiệp đang đối mặt trong quá trình vận hành sản xuất, kinh doanh.

Trong năm 2025 đã có 2.088 phản ánh khó khăn, vướng mắc từ các doanh nghiệp, hiệp hội và chính quyền địa phương được gửi lên Bộ Tư pháp. Qua quá trình rà soát và phân tích khoa học của Ban Pháp chế VCCI, có 787 phản ánh (chiếm 38%) được xác định là vướng mắc pháp luật thực sự cần xử lý. Có tới 323 vướng mắc, tương đương 41%, nằm ngay ở cấp luật. Hơn 1.300 phản ánh còn lại được đánh giá là không phải vướng mắc pháp luật kinh doanh.

Những con số này phản ánh một thực tế: doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc định vị thẩm quyền giải quyết các vướng mắc của mình.

Chia sẻ về thực trạng này, ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết dù ngành thủy sản Việt Nam đang nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới và có mặt tại 170 quốc gia, nhưng chuỗi sản xuất từ nông ngư dân đến kệ hàng quốc tế vẫn đang vấp phải nhiều rào cản chính sách. Trung bình mỗi tuần, VASEP phải gửi một văn bản kiến nghị tới các cơ quan nhà nước như Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường...

Ông Nam ví việc doanh nghiệp phản ánh vướng mắc giống như người bệnh đi khám: “Doanh nghiệp đau ở đâu thì phản ánh đúng chỗ đó, còn việc chẩn đoán bệnh thuộc về thẩm quyền của cơ quan chức năng”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các hiệp hội thường rơi vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan” khi lựa chọn kênh kiến nghị.

Nếu gửi cho cơ quan quản lý trực tiếp (cục, vụ), nhiều nội dung thường bị loại bỏ vì lý do “vượt thẩm quyền”, dẫn đến tỷ lệ tiếp nhận thực tế chỉ đạt khoảng 38%. Ngược lại, nếu gửi lên cấp cao hơn như Chính phủ hay Quốc hội để bảo đảm tính bao quát, doanh nghiệp lại thường nhận được yêu cầu phải trao đổi trực tiếp với đơn vị chuyên môn trước để tránh làm phức tạp vấn đề. Tình trạng này tạo ra tâm lý e ngại cho doanh nghiệp trong việc đóng góp sáng kiến và phản biện chính sách.

Áp lực chi phí tuân thủ và ách tắc trong thực thi

Đến từ doanh nghiệp trực tiếp sản xuất và nhập khẩu, bà Nguyễn Thị Phương Ngọc - đại diện Công ty TNHH Panasonic Việt Nam, nhấn mạnh những khó khăn liên quan đến pháp luật môi trường và hóa chất.

Bà Ngọc cho biết các quy định của Luật Bảo vệ môi trường hiện nay đang gây ra gánh nặng chi phí đáng kể cho doanh nghiệp điện tử. Trong quá trình góp ý xây dựng chính sách, doanh nghiệp thường gặp khó khăn khi cơ quan quản lý yêu cầu cung cấp số liệu khảo sát thị trường định lượng và các báo cáo chi tiết để tăng tính thuyết phục. Điều này tạo áp lực lớn bởi doanh nghiệp không có bộ phận chuyên sâu về nghiên cứu chính sách, trong khi thời gian thẩm định của cơ quan quản lý thường khá gấp.

Bên cạnh đó, việc thực thi Luật Hóa chất cũng đang gặp nhiều ách tắc. Sau 6 tháng triển khai, không ít doanh nghiệp vẫn chưa biết phải thực hiện như thế nào để tuân thủ đúng quy định. Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là sự thiếu liên thông giữa giai đoạn xây dựng chính sách và giai đoạn tiếp nhận phản ánh thực tiễn. Người tiếp nhận ý kiến đôi khi không nắm rõ quá trình hình thành chính sách trước đó, dẫn đến việc hướng dẫn tháo gỡ khó khăn còn mang tính thủ công, buộc doanh nghiệp phải tự nghiên cứu.

Đối với các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất tại nước ngoài như Panasonic, việc tuân thủ quy định còn đòi hỏi sự hài hòa giữa pháp luật Việt Nam và nước sở tại. Điển hình là chính sách thu hồi, tái chế môi chất lạnh – một xu hướng tích cực trên thế giới nhưng vẫn đang gây lúng túng cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai tại Việt Nam.

Trước những chuyển biến tích cực từ các nghị quyết của Bộ Chính trị và nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh, cộng đồng doanh nghiệp bày tỏ sự cầu thị và kỳ vọng lớn. Tuy nhiên, các đại diện doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng để phát huy tối đa sức mạnh của nền kinh tế, cần có sự thay đổi tương xứng trong tư duy của những người làm chính sách.

Việc hoàn thiện môi trường pháp luật không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật mà cần sự đồng bộ trong cách thức tiếp nhận, lắng nghe và hướng dẫn doanh nghiệp ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách. Chỉ khi các rào cản về thẩm quyền và tâm lý được tháo gỡ, tiếng nói từ thực tiễn kinh doanh mới thực sự trở thành nguồn lực quan trọng để hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh doanh tại Việt Nam.